اطاق تجارت – رد طرح بازگشایی تنگه هرمز از سوی دونالد ترامپ، رییس‌جمهور آمریکا، مهم‌ترین متغیر هفته پیش روی تجارت ایران را تغییر داد. ترامپ شنبه ۴ مهر هنگام ترک کاخ سفید برای سفری انتخاباتی به تنسی، در پاسخ به خبرنگاران گفت: «پیشنهاد آن‌ها را رد می‌کنم.» به گزارش الجزیره، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، این نقشه راه هفت‌روزه را ۳ مهر از طریق قطر به طور رسمی تحویل داده بود. رسانه‌هایی از جمله سی‌ان‌ان، واشنگتن‌پست و سی‌بی‌سی کانادا نیز خبر رد طرح را منتشر کرده‌اند.
طرح چه می‌خواست و چه شد؟
بر پایه گزارش الجزیره، طرح ایران چهار خواسته داشت: رفع محاصره دریایی بنادر ایران، معافیت فروش نفت از تحریم، آزادسازی حدود ۱۲ میلیارد دلار دارایی مسدودشده و آتش‌بس منطقه‌ای، از جمله در لبنان و یمن. در مقابل، ایران تنگه را در روز ششم باز می‌کرد و مذاکره رسمی هسته‌ای در روز هفتم آغاز می‌شد.
یک مقام آمریکایی به الجزیره گفته است واشنگتن خود را «در موقعیتی قوی در قبال تنگه هرمز» می‌بیند و برای پاسخ عجله‌ای ندارد. ترامپ همچنین تصویری با برچسب «تنگه ترامپ» در شبکه اجتماعی خود منتشر کرده است. مهم‌تر از همه، به گزارش وال‌استریت ژورنال که الجزیره نقل کرده، ترامپ به مشاورانش گفته انتظار دارد پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آبان (نوامبر) دور تازه‌ای از حملات به ایران را اجرا کند؛ ادعایی که از منابع بی‌نام نقل شده و کاخ سفید آن را علنی تایید نکرده است.
در تهران، مسعود پزشکیان، رییس‌جمهور، ساعاتی پیش از این موضع در گفت‌وگو با الجزیره گفته بود: «ما به طرف آمریکایی اعتماد نداریم و نمی‌دانیم بر چه پایه‌ای می‌توان با آن به تفاهم رسید.» به گفته او، قطر و پاکستان پیام‌ها را به واشنگتن منتقل می‌کنند. پل ماسگریو، دانشیار دانشگاه جورج‌تاون در قطر، به الجزیره گفته است ترامپ «نمی‌خواهد جنگ را با شرایط نامطلوب تمام کند» و اگر جمهوری‌خواهان در انتخابات آبان عقب بمانند، احتمال تشدید درگیری وجود دارد.
بازارها با کدام اعداد به هفته تازه می‌روند؟
خبر رد طرح در روز تعطیل بازارهای جهانی منتشر شد؛ بنابراین نخستین واکنش نفت از بامداد دوشنبه ۶ مهر به وقت تهران دیده می‌شود. نقطه شروع این است:
◆ نفت: به گزارش انرژی‌ناو، برنت جمعه ۳ مهر در ۱۰۴.۳۲ دلار و وست تگزاس در ۹۲.۴۱ دلار بسته شد؛ افت روز جمعه به امید گشایش هرمز نسبت داده شده بود. با کنار رفتن این امید، همان عاملی که قیمت را پایین آورد، دیگر پشت بازار نیست.
◆ عبور از هرمز: داده شرکت ردیابی دریایی ویندوارد نشان می‌دهد در بازه ۲۳ و ۲۴ سپتامبر (۱ و ۲ مهر) فقط ۷ عبور، ۲ ورودی و ۵ خروجی، از تنگه ثبت شده و اختلال سامانه موقعیت‌یاب در خلیج فارس ۳۶۴ کشتی را درگیر کرده است.
◆ ارز: به گزارش سایت الان‌چند، دلار بازار آزاد تهران شنبه در ۲۳۴ هزار و ۲۰۰ تومان (فروش) بسته شد؛ ۱.۸ درصد بالاتر از هفته قبل و ۴۶.۷ درصد بالاتر از شش ماه پیش. سایت پاشیزی رقم ۲۳۳ هزار و ۶۰۰ تومان را ثبت کرده است.
◆ تورم: بانک مرکزی ۴ مهر تورم نقطه‌ای شهریور را ۸۳.۸ درصد و تورم ماهانه را ۳.۹ درصد اعلام کرد؛ نخستین کاهش پس از ۱۵ ماه، اما هنوز در سطحی بالا.
همسایه‌ها هم هزینه می‌دهند
پیامد بسته ماندن هرمز به ایران محدود نیست. به گزارش خبرگزاری فرانسه، صادرات نفت عراق، یکی از بزرگ‌ترین بازارهای صادراتی ایران، از میانگین ۳.۴ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ به ۲.۶ میلیون بشکه در سپتامبر رسیده است (۲۳.۵ درصد کمتر). رناد منصور، معاون برنامه خاورمیانه چتم‌هاوس، نیز رقم اوت را ۲.۳ میلیون بشکه در روز و همراه با «تخفیف به خریداران» گزارش کرده است. نخست‌وزیر قطر هم دیروز وضعیت هرمز را «غیرقابل قبول» خوانده بود. این فشار منطقه‌ای، انگیزه میانجی‌ها را برای ادامه گفت‌وگو زنده نگه می‌دارد؛ به گزارش الجزیره، قطر همچنان گفت‌وگوهای غیرمستقیم را در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل دنبال می‌کند.
سه سناریو برای پاییز
◆ سناریوی پایه، تداوم محاصره تا آبان: با رد طرح و روایت حمله پس از انتخابات، محتمل‌ترین فرض برنامه‌ریزی این است که مسیر دریایی جنوب تا آبان بسته بماند و بار تجارت بر دوش مرزهای زمینی و بنادر همسایه بماند.
◆ سناریوی گشایش با میانجی: قطر و پاکستان کانال را باز نگه داشته‌اند و نخست‌وزیر قطر از «پیشرفت مثبت» گفته است؛ اما هر گشایشی دست‌کم به یک پیشنهاد اصلاح‌شده و پاسخ رسمی آمریکا نیاز دارد.
◆ سناریوی تشدید: اگر روایت وال‌استریت ژورنال درست باشد، ریسک درگیری پس از آبان بالا می‌رود؛ یعنی ریسک بیمه، کرایه حمل و نوسان ارز در زمستان.
این اعداد برای بنگاه‌ها چه معنایی دارد؟
◆ برنامه تامین را تا پایان آبان با فرض محاصره ببندید: مواد اولیه‌ای را که از بنادر جنوبی می‌آمد، از مسیرهای زمینی یا بنادر همسایه سفارش دهید و زمان تحویل را با صف‌های مرزی بسنجید.
◆ در قراردادهای ارزی، شوک هفته اول را پیش‌بینی کنید: بازار ارز تهران امروز اولین روز معامله پس از خبر است؛ قیمت‌گذاری قراردادهای تازه را تا روشن شدن واکنش بازار به تعویق بیندازید یا با بند تعدیل ببندید.
◆ دو برنامه موازی نگه دارید: برای سناریوی گشایش، فهرست محموله‌هایی را که با بازشدن بنادر جنوبی باید زودتر حمل شوند آماده داشته باشید؛ هزینه این آمادگی کم است و ارزش آن در صورت گشایش ناگهانی بالا.
قراردادهای صادراتی به عراق و خلیج فارس را بازبینی کنید: کاهش درآمد نفتی همسایه‌ها یعنی ریسک پرداخت بیشتر؛ پیش‌پرداخت و ضمانت را افزایش دهید.