اطاق تجارت – صادرات نفت خاورمیانه در سپتامبر به بالاترین سطح از آغاز جنگ رسیده است؛ اما سهم ایران از این بازگشت تقریبا صفر است. به گزارش رویترز که یکشنبه ۵ مهر (۲۷ سپتامبر) بر پایه داده‌های شرکت ردیابی کپلر منتشر شد، صادرات نفت خام منطقه در سپتامبر به حدود ۱۲.۸ میلیون بشکه در روز برگشته است؛ رقمی که هنوز حدود ۶ میلیون بشکه، یعنی ۳۱.۹ درصد، کمتر از ۱۸.۸ میلیون بشکه در فوریه (بهمن)، پیش از جنگ، است.
چه کسی جای خالی را پر کرد؟
موتور این بازگشت عربستان است. بر پایه همین داده‌ها، صادرات عربستان از ۲ میلیون و ۴۴۶ هزار بشکه در روز در اوت به حدود ۵.۴ میلیون بشکه در سپتامبر رسیده؛ رشدی حدود ۱۲۰.۸ درصدی در یک ماه. صادرات بندر راس‌تنوره، بزرگ‌ترین پایانه نفتی عربستان در خلیج فارس، از ۹۲۹ هزار بشکه در اوت به ۳.۶ میلیون بشکه رسیده؛ اما هنوز با ۶ میلیون و ۴۱۱ هزار بشکه فوریه فاصله دارد.
به نوشته رویترز، عربستان پس از حملات به خط لوله‌ای که نفت را به بندر ینبع در دریای سرخ می‌برد، بخشی از صادرات را دوباره به مسیر هرمز برگردانده است. برآورد کپلر این است که صادرات از تنگه هرمز در سپتامبر به حدود ۷.۴ میلیون بشکه در روز برسد و هفته گذشته ۱۹ ابرنفتکش، هر کدام با حدود ۲ میلیون بشکه بار، از تنگه خارج شده‌اند؛ یعنی حدود ۳۸ میلیون بشکه در یک هفته. پیش از جنگ روزانه حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ از تنگه می‌گذشت.
نفت ایران کجاست؟
روی دیگر این تصویر، صادرات ایران است که زیر محاصره دریایی آمریکا متوقف مانده است. همایون فلکشاهی، تحلیلگر ارشد کالا در کپلر، در تحلیلی که ۳ مهر (۲۵ سپتامبر) منتشر شد، برآورد کرده حدود ۱.۸ میلیون بشکه در روز صادرات ایران جابه‌جا شده و روی مخازن خشکی می‌نشیند؛ در حالی که ظرفیت قابل استفاده این مخازن حدود ۳۹ میلیون بشکه است. به برآورد او، این ظرفیت ظرف ۲۰ تا ۲۴ روز پر می‌شود. این ارقام برآورد یک شرکت داده خارجی است و مقام رسمی ایرانی آن را تایید یا رد نکرده است.
این دو تصویر کنار هم معنای روشنی دارد: بازار جهانی نفت در حال سازگار شدن با هرمز «نیمه‌باز» است؛ تنگه‌ای که برای صادرکنندگان همسایه با اسکورت باز می‌شود، اما برای کالا و نفت ایران بسته می‌ماند. هر چه این سازگاری کامل‌تر شود، اهرم قیمتی بسته ماندن تنگه برای بازار ضعیف‌تر می‌شود.
بازار با «نه» ترامپ چه کرد؟
بازار نفت نخستین واکنش خود به رد طرح هفت‌روزه ایران را در بامداد دوشنبه نشان داد. به گزارش بنزینگا، برنت تا ساعات نخست دوشنبه به وقت آسیا با ۱.۵۱ درصد افزایش به ۱۰۵.۹۰ دلار و وست تگزاس با ۱.۱۰ درصد افزایش به ۹۳.۴۳ دلار رسید؛ Trading Economics هم برنت را کمی بالاتر، حدود ۱۰۶.۱ دلار، ثبت کرده است. برنت جمعه در ۱۰۴.۳۲ دلار بسته شده بود.
در همان حال، طلای جهانی بر خلاف انتظار سنتی از «پناهگاه امن» ارزان شد: Trading Economics افت ۲.۰۹ درصدی و قیمت حدود ۴۱۹۵ دلار هر اونس را ثبت کرده و آن را پایین‌ترین سطح هفت هفته اخیر دانسته است؛ به نوشته این منبع، بن‌بست مذاکرات ایران و آمریکا نفت را گران نگه داشته و انتظار نرخ بهره بالاتر آمریکا طلا را زیر فشار گذاشته است.
در سوی دیپلماسی، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در گفت‌وگو با برنامه «میت د پرس» شبکه ان‌بی‌سی گفت ایران هنوز منتظر پاسخ رسمی آمریکا از مسیر میانجی‌هاست و «هم برای دیپلماسی آماده است و هم برای جنگ». ترامپ نیز به گزارش بنزینگا گفته گفت‌وگوهای غیرمستقیم این هفته ادامه می‌یابد.
ارز تهران در نخستین روزهای پس از خبر
در بازار آزاد تهران، دلار یکشنبه به گزارش الان‌چند در ۲۳۴ هزار و ۷۰۰ تومان (فروش) بسته شد و در آخرین به‌روزرسانی ساعت ۷:۰۵ دوشنبه به ۲۳۶ هزار و ۵۰ تومان رسید؛ حدود ۰.۶ درصد بالاتر. نرخ رسمی بانک مرکزی یکشنبه به گزارش ترند ۱۷۱ هزار و ۷۴۰ تومان بود؛ یعنی فاصله بازار آزاد و رسمی حدود ۳۷ درصد است. به گزارش همین منبع، رشد شش‌ماهه دلار آزاد حدود ۴۸.۶ درصد است. این ارقام از منابع غیررسمی بازار است و باید با نرخ‌های پایانی امروز در بسته‌های بعدی به‌روز شود.
این اعداد برای بنگاه‌ها چه معنایی دارد؟
◆ قراردادهای وابسته به نفت را با برنت بالای ۱۰۰ دلار ببندید: بازگشت صادرات همسایه‌ها کف قیمت را پایین نیاورده است؛ برای پتروشیمی، قیر، حمل و مواد اولیه وارداتی، فرض برنت بالای ۱۰۰ دلار و بند تعدیل ماهانه واقع‌بینانه‌تر است.
◆ هزینه حمل از بنادر همسایه ممکن است کمتر نشود: هرمز برای نفت همسایه‌ها با اسکورت باز است، نه برای کالای ایران؛ برنامه واردات را همچنان بر پایه بنادر همسایه و مرزهای زمینی بچینید.
◆ فشار بر درآمد ارزی را در برنامه نقدینگی ببینید: توقف صادرات نفت ایران یعنی عرضه ارز کمتر در ماه‌های آینده؛ واردکنندگان مواد اولیه تامین ارز را زودتر و در چند مسیر (معامله مستقیم، اسکناس، حواله) برنامه‌ریزی کنند.
طلا را پناه قطعی فرض نکنید: افت ۲ درصدی طلا در روز افزایش تنش نشان داد نرخ بهره آمریکا بر طلا اثر بیشتری دارد؛ دارایی‌های وثیقه‌ای را متنوع نگه دارید.