غلات گران، خرمن داخلی بزرگ‌تر

اطاق تجارت – بازار گندم ۱۴۰۵ با دو خبر متضاد روبه‌روست. در بیرون، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فایو) در گزارش عرضه و تقاضای غلات که ۱۰ مهر (۲ اکتبر) همراه شاخص قیمت غذا منتشر شد، اعلام کرد تولید جهانی غلات در ۲۰۲۶ با ۲.۱ درصد کاهش به ۲ میلیارد و ۹۷۹ میلیون تن می‌رسد و تجارت جهانی غلات در سال بازاریابی ۲۰۲۶/۲۷ با ۳.۵ درصد کاهش نسبت به رکورد سال قبل، ۵۰۵.۸ میلیون تن خواهد بود. در درون، به اعلام معاونان وزیر جهاد کشاورزی، خرمن گندم امسال بزرگ‌تر از پارسال است. برای آسیابان، دامدار، صنایع غذایی و واردکننده نهاده، حاصل این دو خبر یک چیز است: هزینه تامین غلات بالا می‌ماند، حتی اگر تولید داخلی بهتر باشد.

جهان: گرانی از راه حمل‌ونقل
به نوشته فایو، شاخص قیمت غلات این سازمان در شهریور (سپتامبر) نسبت به ماه قبل ۵.۱ درصد بالا رفت و ۱۷.۲ درصد بالاتر از سپتامبر ۲۰۲۵ ایستاد؛ قیمت گندم ۶.۳ درصد، ذرت ۵.۶ درصد و برنج ۱.۴ درصد گران شد. شاخص کل قیمت غذای فایو هم به ۱۳۶.۰ واحد رسید که بالاترین رقم از آذر ۱۴۰۱ (نوامبر ۲۰۲۲) است . فایو دلیل اصلی کاهش تجارت غلات را «محدودیت حمل دریایی در دریای سیاه و ظرفیت ناکافی مسیرهای جایگزین» دانسته است؛ یعنی مشکل بیش از آنکه کمبود تولید باشد، رساندن غله به بازار است.

شورای بین‌المللی غلات (IGC) هم در گزارش بازار غلات ۲۶ شهریور (۱۷ سپتامبر) تصویری مشابه داده است: تولید کل غلات جهان در ۲۰۲۶/۲۷ پس از سه فصل افزایش، با ۳ درصد کاهش به ۲ میلیارد و ۴۲۰ میلیون تن می‌رسد، تجارت گندم با ۳ درصد کاهش ۴۵۱ میلیون تن پیش‌بینی می‌شود و شاخص قیمت غلات و دانه‌های روغنی این شورا ۶ درصد بالا رفته و به بالاترین سطح سه سال اخیر رسیده است؛ ۲۰ درصد بالاتر از سال قبل. یک خبر خوب هم هست: فایو پیش‌بینی تولید گندم جهان را به دلیل هوای بهتر استرالیا به ۸۱۳.۹ میلیون تن بالا برده و نسبت ذخیره به مصرف غلات را ۳۱.۷ درصد برآورد کرده که فقط اندکی از ۳۲.۰ درصد قبلی کمتر است. به بیان دیگر، جهان غله کم ندارد، اما غله گران‌تر و دیرتر می‌رسد.

ایران: خرمن بزرگ‌تر، بدهی سنگین‌تر
مجید آنجفی، معاون وزیر جهاد کشاورزی، به گزارش ترند و یوکراگروکانسالت (۱۸ تیر — ۹ ژوییه) تولید گندم کشور در ۱۴۰۵ را حدود ۱۳.۵ میلیون تن پیش‌بینی کرده و گفته بود حدود ۱۰ میلیون تن آن به مراکز خرید تضمینی می‌رسد. پارسال برداشت ۱۱.۷ میلیون تن و خرید تضمینی ۷.۸ میلیون تن بود؛ یعنی پیش‌بینی امسال حدود ۱۵.۴ درصد بیشتر است. اکبر فتحی، معاون دیگر این وزارتخانه، ۲۶ تیر اعلام کرد خرید تضمینی از ابتدای سال از ۵.۵ میلیون تن گذشته و هدف دولت ۹ تا ۱۰ میلیون تن است. فائو هم در گزارش کشوری ۲۰ خرداد برداشت امسال ایران را «نزدیک به میانگین» و نیاز وارداتی گندم در ۲۰۲۶/۲۷ را به‌طور مقدماتی حدود ۳ میلیون تن، یعنی حدود ۲۵ درصد کمتر از میانگین پنج‌ساله، برآورد کرده است.

اما روی دیگر این خرمن، پول است. به گفته فتحی در همان تاریخ، ۶۳۰ هزار میلیارد ریال (۶۳ همت) به کشاورزان پرداخت شده و ۲.۷۳ میلیون میلیارد ریال (۲۷۳ همت) بدهی باقی مانده بود. هم‌زمان، فائو در گزارش کشوری خود هشدار داده بود که قیمت خرده‌فروشی غلات در ایران در ۲۰۲۶ با افت نرخ ارز به‌شدت بالا رفته است؛ به نوشته این سازمان، آرد گندم حدود ۱۷۰ درصد و برنج حدود ۲۲۰ درصد در مقایسه سالانه گران شده و درگیری منطقه، دسترسی کشاورزان به نهاده را هم تهدید می‌کند.

واردات نهاده: سقف ارزی تازه
برای واردکنندگان، معاونت توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی به گزارش رسانه‌های داخلی ۲۸ شهریور در نامه‌ای به سازمان توسعه تجارت، سقف قیمت ارزی ثبت سفارش برخی کالاها را اعلام کرده است؛ از جمله ذرت دامی ۳۱۵ یورو در هر تن (CFR)، کنجاله سویا ۴۶۰ تا ۴۹۰ یورو بسته به مبدا، روغن آفتابگردان و سویا ۱۲۶۰ یورو و شکر خام ۴۶۲ یورو در هر تن. با بالا رفتن قیمت جهانی ذرت و کرایه حمل، فاصله این سقف‌ها با قیمت واقعی بازار برای واردکنندگان مهم است.

همسایه‌ها چه می‌کنند؟
قزاقستان، یکی از تامین‌کنندگان سنتی گندم منطقه، امسال خرمن کوچک‌تری دارد. برداشت غلات این کشور حدود ۲۳ میلیون تن برآورد شده، در برابر رکورد ۲۷.۱ میلیون تن پارسال. محدودیت حمل در دریای سیاه هم صادرات روسیه را کند کرده است. برای ایران که بخش مهمی از گندم و ذرت وارداتی را از همین دو مسیر می‌گیرد، تنوع مبدا و مسیر حمل، از جمله مسیر زمینی آذربایجان و بنادر خزر، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

این اعداد برای بنگاه‌ها چه معنایی دارد؟
◆ صنایع آرد، نان صنعتی و ماکارونی: خرمن بزرگ‌تر داخلی فشار تامین را کم می‌کند، اما قیمت جهانی ۱۷ درصد بالاتر از پارسال و تورم ریالی یعنی بهای تمام‌شده بالا می‌ماند؛ قراردادهای فروش را با بند تعدیل قیمت ببندید.

◆ دامداری‌ها، مرغداری‌ها و کارخانه‌های خوراک دام: ذرت و کنجاله گران‌تر شده‌اند؛ موجودی اطمینان را بالاتر نگه دارید و سقف‌های ارزی ثبت سفارش را با قیمت روز مبداها مقایسه کنید تا ثبت سفارش رد نشود.

◆ تامین‌کنندگان نهاده و ماشین‌آلات کشاورزی: پرداخت مطالبات گندمکاران تا پایان مهر، تقاضای کشت پاییزه را تحریک می‌کند؛ برای فروش اعتباری، ضمانت و برنامه پرداخت روشن بخواهید.

◆ صادرکنندگان محصولات غذایی: در بازاری که غذا گران می‌شود، خریداران منطقه دنبال تامین‌کننده نزدیک‌اند؛ اما پیش از هر تعهد صادراتی، فهرست‌های معافیت ممنوعیت صادرات کشاورزی و عوارض صادراتی را از سامانه جامع تجارت بررسی کنید.