اطاق تجارت – ممنوعیت صادرات غذا و کود، ابزاری که دولت‌ها در بحران برای آرام کردن بازار داخلی سراغش می‌روند، به استدلال آلبرتو پورتوگال، اقتصاددان ارشد بانک جهانی، بیشتر مشکل می‌سازد تا راه‌حل. او در یادداشتی که ۷ مهر (۲۹ سپتامبر) در وبلاگ تجارت بانک جهانی منتشر شد، تجربه بحران غذای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ را مرور می‌کند؛ دوره‌ای که جنگ اوکراین، پیامدهای همه‌گیری و هوای حدی هم‌زمان شدند.
ممنوعیت‌ها چه کردند؟
به نوشته پورتوگال، در آن بحران بیش از یک‌چهارم میلیارد نفر به گرسنگی حاد رسیدند و در ۲۰۲۲ محدودیت‌های صادراتی ۱۱ درصد تجارت جهانی غذا (به معیار پیش از همه‌گیری) را در بر گرفت، در حالی که پیش از همه‌گیری ۳ درصد بود. او می‌نویسد: «محدودیت‌های صادراتی که برای محافظت از بازارها وضع شد، در عمل نوسان قیمت را بیشتر کرد.» به گفته او، تاب‌آوری واقعی از توان کشاورزان، بازرگانان، کشتیرانان و واردکنندگان برای سازگار شدن آمد. هزینه هم نابرابر بود: در ۵۱ کشور، فقیرترین خانوارها ۲۳ درصد بیشتر از ثروتمندترین‌ها درآمد واقعی از دست دادند.
کود، حلقه پنهان
نویسنده به بازار کود اشاره می‌کند: گاز طبیعی ماده اولیه آمونیاک و کود اوره است و با جهش قیمت گاز در ۲۰۲۲، هزینه تولید کود به‌شدت بالا رفت. هم‌زمان صادرکنندگان برای حفظ بازار داخلی محدودیت گذاشتند و عرضه جهانی درست در زمان گرانی انرژی کم شد. به نوشته او، چون تولید کود متمرکز و وابسته به گاز است، تجارت کود دیرتر از تجارت غذا بهبود یافت. او یادآوری می‌کند که امروز هم گرانی نفت و گاز نگرانی از هزینه کود را برگردانده است. جمع‌بندی او: «بازار باز جلوی شوک را نمی‌گیرد، اما برای سازگاری و بازیابی کشورها ضروری است.»
از نگاه اطاق تجارت
◆برای صادرکنندگان کود و محصولات کشاورزی ایرانی، دوره‌های بحران با موج ممنوعیت و تغییر ناگهانی مقررات در مبدا و مقصد همراه است؛ قراردادها را با بند «تغییر مقررات» و فورس‌ماژور روشن ببندید و تنوع بازار داشته باشید.
◆ واردکنندگان نهاده و صنایع غذایی، به یک مبدا وابسته نمانند و موجودی اطمینان را در فصل‌هایی که خطر ممنوعیت صادرات در کشورهای تامین‌کننده بالاست، بیشتر کنند.
منبع: Alberto Portugal، «Why open markets matter for global food system resilience»، وبلاگ بانک جهانی (The Trade Post)، ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶ — blogs.worldbank.org/en/trade/why-open-markets-matter-for-global-food-system-resilience