اطاق تجارت – صادرات سنگ ساختمانی ایران، با وجود معدن‌های فراوان و تنوع کم‌نظیر سنگ، هنوز سهم کوچکی از بازار جهانی دارد. به گزارش تهران تایمز، بهرام شکوری، رییس انجمن سنگ ایران و رییس کمیسیون معدن اتاق ایران، در آستانه هجدهمین نمایشگاه بین‌المللی سنگ ایران گفته است: «صنعت سنگ ایران ظرفیت دست‌کم ۵ میلیارد دلار درآمد ارزی را دارد.» در همان گزارش آمده است که صادرات سنگ کشور در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۳۰ میلیون دلار بوده است؛ یعنی ظرفیت اعلام‌شده نزدیک به ۲۲ برابر عملکرد واقعی است.
اندازه بازار: ۴۲ میلیارد دلار و سهم نیم درصدی
به گفته رییس انجمن سنگ، کل صادرات سنگ جهان حدود ۴۲ میلیارد دلار است. با این رقم، سهم ایران حدود ۰.۵ درصد است و رسیدن به هدف ۵ میلیارد دلاری یعنی گرفتن حدود ۱۱.۹ درصد از تجارت جهانی سنگ. تولید سنگ ایران در ۱۴۰۳، به گفته او، ۱۰ تا ۱۲ میلیون تن بوده است؛ حدود ۵ درصد از این تولید به شکل سنگ کوپ (بلوک خام) و حدود ۱۰ درصد به شکل سنگ فرآوری‌شده صادر می‌شود. یعنی بخش بزرگ تولید در بازار داخلی ساخت‌وساز مصرف می‌شود؛ بازاری که خود زیر فشار رکود ساختمان است.
داده رسمی سازمان زمین‌شناسی آمریکا (USGS) تصویر بازار مقصد را روشن‌تر می‌کند. بر پایه گزارش «خلاصه کالاهای معدنی ۲۰۲۶» این نهاد، ارزش واردات سنگ ساختمانی آمریکا در ۲۰۲۵ حدود ۲ میلیارد دلار بوده و منابع اصلی آن در سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴ برزیل (۲۱ درصد)، ایتالیا (۱۹ درصد)، چین (۱۷ درصد) و هند (۱۶ درصد) بوده‌اند. در واردات گرانیت آمریکا (۶۷۰ میلیون دلار)، سهم برزیل ۴۱ درصد و هند ۲۵ درصد است. به نوشته USGS، کل واردات سنگ آمریکا در ۲۰۲۵ برای نخستین بار در پنج سال افزایش یافته، در حالی که هزینه ساخت‌وساز این کشور ۲ درصد کم شده است. این ارقام نشان می‌دهد رقیبان اصلی ایران نه فقط ترکیه، بلکه برزیل، هند و چین هستند که سنگ را با برند، استاندارد و زنجیره حمل منظم می‌فروشند. بازار آمریکا به دلیل تحریم برای صادرکنندگان ایرانی بسته است، اما همین رقیبان در بازارهای چین، هند، عراق و آسیای مرکزی هم حضور دارند.
محلات: ۷۰ درصد معدن‌های صادراتی در شعاع ۳۰۰ کیلومتر
انتخاب محلات برای نمایشگاه بی‌دلیل نیست. به گفته علی جودکی، رییس سازمان صنعت، معدن و تجارت استان مرکزی، «۷۰ درصد معدن‌های سنگ ایران که محصولشان قابل صادرات است» در شعاع ۳۰۰ کیلومتری محلات قرار دارند. به گزارش تهران تایمز، محلات بیش از ۱۵۰ معدن فعال و ۳۰۰ واحد فرآوری دارد و ذخایر تراورتن منطقه عباس‌آباد حدود ۱۴ درصد ذخایر جهانی این سنگ برآورد شده است.
نمایشگاه امسال، بر پایه همین گزارش، با حضور بیش از ۶۰۰ شرکت داخلی و خارجی، در فضایی ۱۲۰ هزار متر مربعی (۳۸ هزار متر مربع فضای خالص نمایشگاهی) برگزار می‌شود و ۴۵ هزار تن سنگ کوپ در آن عرضه می‌شود. بیش از ۴۰۰ معدن از حدود هزار معدن فعال کشور در نمایشگاه حضور دارند و هیات‌های تجاری از روسیه، پاکستان، ترکیه، هند و مصر و نمایندگانی از دست‌کم هشت کشور دیگر، از جمله پرتغال، بنگلادش، چین و ارمنستان، اعلام حضور کرده‌اند.
گره کجاست؟ سوخت، مقررات و فرآوری
شکوری کمبود سوخت را «یکی از مشکلات جدی معدن‌ها» خوانده و خواستار «کاهش موانع و مقررات دست‌وپاگیر» شده است. سه گره دیگر هم از ارقام پیداست:
◆کوپ به جای اسلب: وقتی سهم صادرات کوپ و فرآوری‌شده در مجموع حدود ۱۵ درصد تولید است، ارزش افزوده برش، پرداخت و طراحی یا در داخل مصرف می‌شود یا به کشور خریدار کوپ می‌رسد.
◆فاصله ظرفیت و عملکرد: هدف ۵ میلیارد دلاری حدود ۲۲ برابر صادرات ۱۴۰۳ است؛ چنین جهشی بدون سرمایه‌گذاری در ماشین‌آلات فرآوری، استاندارد محصول و برندسازی ممکن نیست.
◆تامین مالی و بازگشت ارز: معدن‌کاران کوچک برای نوسازی ماشین‌آلات به تسهیلات ارزی و ریالی نیاز دارند، در حالی که نوسان شدید نرخ ارز، قیمت‌گذاری قراردادهای صادراتی را دشوار کرده است.
این اعداد برای بنگاه‌ها چه معنایی دارد؟
◆برای معدن‌داران و فرآوری‌کنندگان: نمایشگاه ۱۴ تا ۱۷ مهر فرصت دیدار با هیات‌های روسیه، پاکستان، ترکیه، هند و مصر است. پیشنهاد فروش را برای سنگ فرآوری‌شده (اسلب و کاشی با ابعاد و استاندارد مشخص) آماده کنید، نه فقط کوپ؛ فاصله ارزش این دو، همان سودی است که امروز به رقیب می‌رسد.
◆برای صادرکنندگان به اوراسیا: روسیه و ارمنستان عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا هستند؛ نرخ ترجیحی کد کالای سنگ خود را در موافقت‌نامه تجارت آزاد بررسی و گواهی مبدا را از پیش آماده کنید (راهنمای تجاری همین بسته).
◆برای سرمایه‌گذاران: اگر هدف ۵ میلیارد دلاری قرار است جدی گرفته شود، سرمایه باید به فرآوری، حمل منظم و استانداردسازی برود. پیش از هر تصمیم، داده رسمی صادرات سنگ را با کد تعرفه از گمرک و سازمان توسعه تجارت بگیرید و با ارقام انجمن تطبیق دهید.
منابع: تهران تایمز، «Iran stone industry targets $5b exports as 18th intl. stone exhibit opens in Mahallat-Nimvar» (tehrantimes.com/news/530697؛ سازمان زمین‌شناسی آمریکا، «Mineral Commodity Summaries 2026 – Stone (Dimension)» (pubs.usgs.gov )