اطاق تجارت – گواهی مبدا اوراسیا سندی است که نشان می‌دهد کالای شما «ساخت ایران» به معنای قواعد موافقت‌نامه است و بنابراین مشمول تعرفه ترجیحی می‌شود. اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا ارمنستان، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان و روسیه هستند. موافقت‌نامه کامل تجارت آزاد ۴ دی ۱۴۰۲ (۲۵ دسامبر ۲۰۲۳) امضا شد و از ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ (۱۵ مه ۲۰۲۵) اجرایی شد. به گفته محمدصادق قنادزاده از سازمان توسعه تجارت، ۸۷ درصد تعرفه‌های تجاری دو طرف صفر می‌شود؛ به گزارش آستانا تایمز، میانگین تعرفه کالاهای اوراسیا در ورود به ایران هم از ۲۰ درصد به ۴.۵ درصد می‌رسد.
چه کسانی باید بدانند؟
◆تولیدکنندگان و بازرگانانی که به روسیه، قزاقستان، بلاروس، قرقیزستان و ارمنستان صادر می‌کنند یا قصد ورود به این بازارها را دارند.
◆واردکنندگانی که مواد اولیه را از این کشورها می‌خرند و می‌خواهند از تعرفه ترجیحی ورود به ایران استفاده کنند.
◆واحدهای بازرگانی و حسابداری بنگاه‌ها که بهای تمام‌شده و فهرست مواد اولیه را نگه می‌دارند.
گام‌به‌گام
۱. کد تعرفه و نرخ ترجیحی را پیدا کنید. کد شش‌رقمی کالا را با فهرست تعهدات تعرفه‌ای موافقت‌نامه تطبیق دهید و تفاوت نرخ عمومی و نرخ ترجیحی کشور مقصد را محاسبه کنید؛ همین تفاوت، استدلال فروش شماست.
۲. معیار مبدا را تعیین کنید. بر پایه فصل قواعد مبدا ، کالا وقتی ایرانی شناخته می‌شود که یا کاملا در ایران به دست آمده باشد (کد WO)، یا تماما از مواد دارای مبدا ساخته شده باشد (کد PE)، یا اگر مواد خارجی دارد، ارزش افزوده داخلی آن «کمتر از ۵۰ درصد ارزش کالا در محل کارخانه» (EXW) نباشد (کد VAC). برای برخی کالاها قاعده ویژه محصول (کد PSR) هم وجود دارد.
۳. ارزش افزوده را حساب کنید. فرمول ماده ۶.۵: (قیمت درب کارخانه منهای ارزش مواد بدون مبدا) تقسیم بر قیمت درب کارخانه، ضرب در ۱۰۰. مواد اولیه‌ای که از خود کشورهای عضو اتحادیه خریده‌اید، طبق قاعده انباشت (ماده ۶.۷) می‌تواند به سود شما حساب شود. عملیات ساده مانند بسته‌بندی، شست‌وشو یا مونتاژ ساده (فهرست ماده ۶.۶) مبدا ایجاد نمی‌کند.
۴. فرم CT-3 را تکمیل کنید. فرم رسمی «گواهی مبدا CT-3» برای موافقت‌نامه اوراسیا و ایران، به زبان انگلیسی و در قطع A4 با ۱۳ فیلد است و معیار مبدا با همان کدهای WO، PE، VAC یا PSR درج می‌شود. فرم یک نسخه اصل و دو رونوشت دارد و امضای دستی و مهر می‌خواهد؛ امضا یا مهر چاپی (فکسیمیله) پذیرفته نیست.
۵. گواهی را از مرجع مجاز بگیرید. بر پایه متن قواعد مبدا، مرجع صدور در ایران را وزارت صنعت، معدن و تجارت تعیین می‌کند. پیش از اقدام، از اتاق بازرگانی محل یا سازمان توسعه تجارت بپرسید کدام واحد گواهی CT-3 صادر می‌کند.
۶. حمل مستقیم را رعایت کنید. کالا باید مستقیم به کشور عضو برسد (ماده ۶.۹). عبور از کشور ثالث فقط وقتی مجاز است که کالا زیر نظارت گمرک بماند و جز نگهداری، عملیاتی روی آن انجام نشود؛ اسناد حمل سرتاسری را نگه دارید.
مدارک و مهلت‌ها
◆اعتبار گواهی: ۱۲ ماه از تاریخ صدور (ماده ۶.۱۷). در موارد استثنایی، صدور پس از ارسال کالا هم ممکن است.
◆ محموله‌های کم‌ارزش: کالای کمتر از ۲۰۰ یورو به گواهی نیاز ندارد (ماده ۶.۱۶).
◆ نگهداری سوابق: اسناد مبدا (فاکتور مواد اولیه، محاسبه ارزش افزوده) دست‌کم ۳ سال نگه داشته شود (ماده ۶.۲۱).
◆راستی‌آزمایی: گمرک مقصد می‌تواند مبدا را استعلام کند و پاسخ حداکثر ظرف ۶ ماه داده می‌شود (ماده ۶.۲۸).
◆ اگر گواهی هنگام ورود به اتحادیه همراه نباشد، به گفته اداره گمرک قزاقستان، حقوق ورودی کامل پرداخت می‌شود و تا ۱۲ ماه قابل استرداد است.
اشتباه‌های رایج
◆ محاسبه ارزش افزوده بر پایه قیمت صادراتی (FOB یا CIF) به جای قیمت درب کارخانه.
◆ ارسال گواهی با مهر یا امضای اسکن‌شده.
◆تخلیه و بارگیری دوباره کالا در کشور ثالث بدون اسناد نظارت گمرکی.
◆فرض اینکه ناهماهنگی جزیی در فرم، گواهی را باطل می‌کند؛ طبق ماده ۶.۱۸ اختلاف‌های جزیی موجب رد گواهی نمی‌شود، اما شرح کالا، وزن و کد باید با فاکتور یکی باشد.
کجا بپرسیم؟
واحد صدور گواهی مبدا اتاق تهران یا اتاق بازرگانی استان؛ سازمان توسعه تجارت (دفتر کشورهای اوراسیا).
منابع: کمیسیون اقتصادی اوراسیا، صفحه موافقت‌نامه‌های ایران (eec.eaeunion.org)؛ قواعد مبدا (Rules-of-Origin_EAEU-_-Iran.pdf)؛ فرم CT-3 (Certificate-of-Origin-CT_3.pdf)؛ متن موافقت‌نامه (FTA-EAEU_Iran.pdf)؛ آستانا تایمز، ۱۶ مه ۲۰۲۵ (astanatimes.com)؛ اداره گمرک قزاقستان (krg.kgd.gov.kz). آخرین به‌روزرسانی منابع: متن قواعد مبدا ۲۰۱۸ و فرم‌های ۲۰۲۵.