اطاق تجارت – استعفای وزیر نفت، محسن پاک‌نژاد، که روز ۱۲ مهر با پذیرش رییس‌جمهور قطعی شد، وزارتخانه‌ای را بی‌وزیر می‌گذارد که بزرگ‌ترین منبع ارز و سوخت صنایع کشور را اداره می‌کند. به اعلام سید مهدی طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر رییس‌جمهور، پاک‌نژاد «از مدت‌ها پیش» به «دلایل شخصی» درخواست استعفا داده بود و حمید بورد، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران، سرپرست وزارت نفت شد. اما ارقام رسمی نشان می‌دهد سرپرست تازه با کارنامه‌ای سنگین و فرصتی کوتاه روبه‌روست.
استعفای وزیر نفت: آنچه رسما اعلام شد
اطلاعیه رسمی سه نکته دارد: استعفا به درخواست خود وزیر و «به دلایل شخصی» بوده؛ رییس‌جمهور آن را «به اصرار» او پذیرفته و از خدماتش قدردانی کرده؛ و مدیرعامل شرکت ملی نفت سرپرست شده است. پاک‌نژاد پیش از اعلام استعفا، به گزارش رویترز، گفته بود «درآمد نفتی که فروخته‌ایم همچنان در حال وصول است و به خواست خدا ادامه خواهد داشت». پرس‌تی‌وی، شبکه انگلیسی‌زبان صداوسیما، به نقل «رسانه‌های داخلی» از گمانه‌هایی درباره اختلاف نظر وزیر با رییس‌جمهور، پرونده هلدینگ خلیج فارس (بزرگ‌ترین شرکت پتروشیمی کشور) و بازنگشتن «بیش از ۱۰ میلیارد دلار» ارز حاصل از صادرات نفت توسط برخی معامله‌گران نوشته است. این گمانه‌ها تایید رسمی ندارند و هیچ مقام رسمی آن‌ها را بیان نکرده است.
کارنامه بخش نفت در اعداد رسمی
◆ رشد منفی بخش نفت: به گزارش مرکز آمار ایران (بازتاب‌یافته در دنیای اقتصاد)، ارزش افزوده گروه نفت و گاز در بهار ۱۴۰۵ نسبت به بهار ۱۴۰۴ حدود ۲۶.۴ درصد کوچک شد و حدود ۶.۷ واحد درصد از رشد منفی ۱۰.۱ درصدی کل اقتصاد به همین بخش برمی‌گردد؛ یعنی حدود دو سوم افت.
◆ تولید نفت خام: به برآورد آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش ماهانه ۲۰ شهریور، تولید نفت خام ایران از ۲.۷۲ میلیون بشکه در روز در ژوییه به ۲.۱۶ میلیون بشکه در اوت رسید؛ یعنی ۵۶۰ هزار بشکه یا ۲۰.۶ درصد کاهش در یک ماه. گزارش ماهانه اوپک (سپتامبر) هم بر پایه منابع ثانویه، کاهش ۳۹۹ هزار بشکه‌ای تولید ایران در اوت را ثبت کرده است. تفاوت دو رقم به روش برآورد دو نهاد برمی‌گردد و رقم رسمی داخلی ماهانه منتشر نشده است.
◆ درآمد: پاک‌نژاد تیر امسال فروش ۱۸ میلیارد دلار نفت در دوره جنگ و آتش‌بس را «بیش از ۶۰ درصد» پیش‌بینی درآمد نفتی بودجه دانسته بود.
◆ گاز: سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، به گزارش تهران تایمز گفته است کل گاز تحویلی به شبکه در نیمه نخست امسال حدود ۱۴ درصد کمتر از پارسال بوده، هرچند گاز صنایع یک میلیارد متر مکعب بیشتر شده است. احمد زراعتکار، معاون وزیر نفت، ۱ مهر اعلام کرده بود حدود ۵۰ درصد ظرفیت آسیب‌دیده پارس جنوبی به مدار برگشته است.
سرپرست وزارت نفت کیست؟
حمید بورد مهندس مکانیک از دانشگاه صنعت نفت است و پیش از مدیریت شرکت ملی نفت (از ۱۴۰۳)، مدیرعامل شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب و شرکت نفت فلات قاره بوده است؛ یعنی از بدنه عملیاتی تولید می‌آید. وزارت خزانه‌داری آمریکا او را در اسفند ۱۴۰۳ به دلیل نقش در صنعت نفت در فهرست تحریم قرار داده است. انتخاب مدیرعامل شرکت ملی نفت به‌عنوان سرپرست، به معنای تداوم برنامه‌های جاری تولید است، اما او همزمان دو مسوولیت سنگین دارد.
سه ماه، سه پرونده
به حکم اصل ۱۳۵ قانون اساسی، سرپرستی وزارتخانه‌ها بیش از سه ماه جایز نیست؛ بنابراین وزیر پیشنهادی باید تا حدود ۱۴ دی ۱۴۰۵ به مجلس معرفی شود. این سه ماه دقیقا با اوج مصرف گاز زمستانی همزمان است. سه پرونده فوری روی میز سرپرست قرار دارد:
◆ سوخت زمستان: با کاهش ۱۴ درصدی گاز شبکه، اولویت‌بندی میان خانگی، نیروگاه و صنایع در آذر و دی، مهم‌ترین تصمیم وزارت نفت برای بخش خصوصی است.
◆ بازسازی پارس جنوبی: وعده پایان بازسازی پیش از زمستان، با بازگشت حدود نیمی از ظرفیت آسیب‌دیده، هنوز محقق نشده است.
◆ وصول درآمد ارزی: به گفته خود وزیر مستعفی، بخشی از درآمد نفت فروخته‌شده «همچنان در حال وصول» است؛ سرعت بازگشت این ارز بر عرضه ارز و تامین مالی واردات کالاهای اساسی اثر مستقیم دارد.
این تحول برای بنگاه‌ها چه معنایی دارد؟
◆ صنایع انرژی‌بر (فولاد، سیمان، پتروشیمی، شیشه، کاشی): سناریوی محدودیت گاز آذر تا بهمن را بر پایه کاهش ۱۴ درصدی گاز شبکه در برنامه تولید ببینید؛ تغییر مدیریت ممکن است اعلام سهمیه‌ها را دیرتر کند، پس پیگیری را زودتر و مکتوب از مسیر تشکل‌ها و کمیسیون انرژی اتاق تهران آغاز کنید.
◆ پیمانکاران و سازندگان تجهیزات صنعت نفت: سرپرست از درون شرکت ملی نفت آمده و احتمالا قراردادهای جاری ادامه می‌یابد؛ اما برای قراردادهای تازه و پرداخت‌های معوق، تا تعیین وزیر قطعی، جریان نقدی محافظه‌کارانه برنامه‌ریزی کنید.
◆ واردکنندگان و بنگاه‌های وابسته به ارز: وصول درآمد نفتی و عرضه ارز در سامانه‌های رسمی را از مسیر اطلاعیه‌های بانک مرکزی دنبال کنید؛ تصمیم خرید ارز و سفارش را بر پایه اعلام رسمی بگیرید، نه گمانه‌ها.