اطاق تجارت – توقف دوباره کالا در مرز، پس از آنکه در گمرک داخلی بررسی شده، یکی از گلایه‌های قدیمی صادرکنندگان است و حالا گمرک برای آن دستورالعمل می‌نویسد. فرود عسگری، رییس کل گمرک ایران، ۲۵ مهر در حاشیه نشست شورای رییسان کمیسیون‌های تخصصی اتاق ایران به خبرگزاری مهر گفت مصوبه تسهیلات گمرکی را رییس‌جمهور ۱۶ مهر امضا کرده و اکنون «دستورالعمل اجرایی» آن آماده می‌شود تا مفاد مصوبه در همه گمرکات کشور یکسان اجرا شود. به گزارش رسمی گمرک از همان نشست، برای حدود ۲۵ مجوز و موافقت دستگاه‌های دولتی پیگیری شده و متن دستورالعمل ۹ ماده و ۳۰ تبصره دارد.
ترخیص کالا در گمرک داخلی، نه دوباره در مرز
به گفته عسگری، محور اصلی دستورالعمل جلوگیری از توقف کالا در مبادی ورودی و خروجی است. در صادرات، ارزیابی کالا با ظرفیت گمرکات داخلی انجام می‌شود تا محموله پس از ارزیابی، در مرز دوباره نگه داشته نشود. در مرز، مدیریت ریسک ملاک است: محموله‌هایی که به کنترل بیشتر نیاز دارند به اسکله بازرسی می‌روند و بقیه «با اتکا به اعتماد متقابل و پلمب الصاق‌شده از سوی گمرک مبدا» از مسیر سبز می‌گذرند. در واردات، برای هر دستگاه درگیر زمان مشخصی تعیین شده و دستگاهی که در مهلت اقدام نکند، «باید در برابر مراجع ذی‌ربط پاسخگو باشد»؛ گمرک هم زمان انجام فرایندها و صدور مجوزها را استخراج و گزارش عملکرد دستگاه‌ها را به مقامات کشور می‌دهد. ثبت سفارش و نمونه‌برداری تکراری هم در مصوبه دیده شده است. رقم مهلت هر دستگاه و تاریخ ابلاغ دستورالعمل اعلام نشده است.
رییس کل گمرک از نشست با رییسان گمرک ارمنستان و جمهوری آذربایجان و گفت‌وگو با رییس گمرک ترکمنستان هم خبر داد و گفت عبور روزانه کامیون از مرز دوغارون پس از بازدیدهای عملیاتی از حدود ۴۰۰ به حدود ۸۰۰ دستگاه رسیده است. او در نشست اتاق ایران همچنین گفت تشکل‌های تخصصی می‌توانند با مستندات کارشناسی، درخواست بازبینی ارزش گمرکی بدهند.
ژنو: بازبینی موافقت‌نامه تسهیل تجارت
هم‌زمان، کمیته تسهیل تجارت سازمان تجارت جهانی (WTO) در ۲۹ و ۳۰ مهر (۲۱ و ۲۲ اکتبر) نشست داشت. به خبر رسمی WTO، اعضا تعهد خود را به پایان دادن «دومین بازبینی» موافقت‌نامه تسهیل تجارت (TFA) و توافق بر گزارش نهایی آن تا پایان سال میلادی تکرار کردند و آلیکس رانکورل، رییس فرانسوی کمیته، جدول زمانی و مهلت‌های این کار را ارایه داد. این موافقت‌نامه از ۴ اسفند ۱۳۹۵ (۲۲ فوریه ۲۰۱۷) لازم‌الاجراست.
دو تجربه این نشست به بحث داخلی ایران نزدیک است. نیجریه تجربه خود را در طراحی نظام مدیریت ریسک، از جمله با تحلیل داده و هوش مصنوعی، و در اجرای «تصمیم پیشین» (advance ruling؛ یعنی تصمیم کتبی گمرک پیش از ورود کالا درباره نحوه رفتار با آن) ارایه کرد. چین هم درباره مشوق‌های مشترک دستگاه‌های مختلف برای «فعالان اقتصادی مجاز» (AEO؛ شرکت‌های معتبر با تشریفات کمتر) گزارش داد. در این نشست هشت موضوع درباره رویه اعضای دیگر مطرح شد که چهار مورد تازه بود؛ از بازرسی پیش از حمل کالای حلال در اندونزی تا کارمزد تجارت الکترونیک در ایتالیا و رومانی. چند گروه از کشورهای درحال‌توسعه هم درباره آینده «تسهیلات موافقت‌نامه تسهیل تجارت» (TFAF) و تامین مالی آن ابراز نگرانی کردند.
ایران کجای این نقشه است؟
ایران عضو ناظر WTO است و طرف موافقت‌نامه تسهیل تجارت نیست؛ اما ابزارهایی که دستورالعمل تازه گمرک از آن‌ها نام می‌برد، همان فصل‌های این موافقت‌نامه است: «مدیریت ریسک» در بند ۴ ماده ۷، «همکاری دستگاه‌های مرزی» در ماده ۸ و «تصمیم پیشین» در ماده ۳. گمرک ایران خود فهرست و رتبه «فعالان اقتصادی برگزیده گمرکی» (AEO) و دستورالعمل انتخاب آن‌ها را در پایگاه رسمی خود منتشر کرده است. برای صادرکننده ایرانی هم این متن بی‌اثر نیست: گمرک کشور مقصد، اگر طرف موافقت‌نامه باشد، به همین تعهدها پایبند است.
این اعداد برای بنگاه‌ها چه معنایی دارد؟
◆ صادرکنندگانی که کالا را در گمرک داخلی اظهار و پلمب می‌کنند: وعده دستورالعمل این است که بار ارزیابی‌شده در مرز دوباره نگه داشته نشود؛ برای هر محموله، شماره کوتاژ، شماره پلمب و ساعت ورود و خروج از گمرک مرزی را ثبت کنید و هر توقف دوباره پس از ارزیابی داخلی را با همین سوابق به کمیسیون گمرک و تسهیل تجارت اتاق ایران یا اتاق تهران برسانید تا پایش اجرای دستورالعمل با داده واقعی انجام شود.
◆ واردکنندگان مواد اولیه و قطعه: وقتی متن ۹ ماده‌ای ابلاغ شد، مهلت پاسخ هر دستگاه صادرکننده مجوز (استاندارد، بهداشت، قرنطینه) را کنار تاریخ ثبت درخواست خود در سامانه جامع تجارت بگذارید؛ گمرک گفته عملکرد دستگاه‌ها را به مقامات کشور گزارش می‌کند و تاریخ دقیق درخواست شما مستند این گزارش است.
◆ شرکت‌هایی که تشریفات کمتر می‌خواهند: شرایط عضویت در فهرست «فعالان اقتصادی برگزیده گمرکی» را از دستورالعمل منتشرشده در irica.ir بخوانید؛ به ماده ۷ موافقت‌نامه تسهیل تجارت، همین گواهی در گمرک کشورهای طرف موافقت‌نامه هم معیار تسهیلات بیشتر است.
منبع: گمرک ایران؛ خبرگزاری مهر؛ سازمان تجارت جهانی