اطاقتجارت- پس از شوک هزینهای ناشی از حذف ارز ترجیحی و تغییر تالارهای ارزی، بحران «سرمایه در گردش» گلوی تولید را فشرده بود. حالا دولت با تصویب یک بسته حمایتی ۷۰۰ هزار میلیارد تومانی (۷۰۰ همت)، تلاش کرده تا اکسیژن لازم را به صنایع برساند؛ اما این بار نه با وامهای نقدی سنتی، بلکه با ابزارهای اعتباری نوین که قرار است چرخ تولید را بدون نیاز فوری به پول نقد بچرخانند.
داستان چیست؟ عبور از بحران نقدینگی با «اعتبار»
ماجرا از زمانی شروع شد که بسیاری از کالاها و مواد اولیه از دریافت ارز ارزان (تالار اول) محروم و به تالار دوم مرکز مبادله منتقل شدند. این تصمیم یعنی تولیدکننده برای همان مقدار واردات قبلی، ناگهان به نقدینگی بسیار بیشتری نیاز پیدا کرد.
پاسخ دولت به این چالش، مصوبهای است که ۱۷ دیماه در هیئت وزیران نهایی شد و حالا جزئیات اجرایی آن توسط مدیرکل صمت استان تهران ابلاغ شده است. پیام اصلی این بسته روشن است: دوران تزریق مستقیم پول تمام شده و صنعت باید به سمت «تأمین مالی زنجیرهای» حرکت کند.
در این طرح، سه ابزار کلیدی به میدان آمدهاند: اوراق گام، برات الکترونیک و اعتبارات اسنادی (LC).
ایده ساده است: به جای اینکه تولیدکننده منتظر وام بانکی بماند تا مواد اولیه بخرد، از اعتبار خود (اوراق گام) استفاده میکند.
نکته طلایی طرح
شاید مهمترین بخش این مصوبه برای بازرگانان این باشد: «اتصال مستقیم اوراق گام به ارز».
پیش از این، اوراق گام باید در بازار نقد میشد تا بتوان با آن ارز خرید. اما طبق بخشنامه جدید، واردکنندگان (چه مواد اولیه کارخانه، چه قطعات یدکی هواپیما و کشتی و...) میتوانند پس از فروش کالای خود و دریافت اوراق گام، مستقیماً از همین اوراق برای خرید ارز در مرکز مبادله استفاده کنند. این یعنی یک میانبر بزرگ برای دور زدن بروکراسی بانکی.
چه کسانی میتوانند روی این کمک حساب کنند؟
دایره شمول این طرح گسترده است و تقریباً تمام کسانی را که از جراحی ارزی اخیر آسیب دیدهاند، پوشش میدهد. اگر در یکی از گروههای زیر هستید، این بسته برای شما طراحی شده است:
جاماندگان ارزی: واحدهای صنعتی که قبل از ۱۵ دیماه ۱۴۰۴ بخشی از کالایشان را ترخیص کردهاند اما حالا با نرخهای جدید روبرو هستند.
خریداران بورسی: بنگاههایی که مواد اولیه خود (مثل پتروشیمی یا فولاد) را از بورس کالا میخرند.
زنجیره تأمین: بازرگانانی که واسطه تأمین مواد اولیه برای کارخانجات هستند.
پیمانکاران دولت: شرکتهایی که با دولت قرارداد دارند و جهش ارز، محاسبات مالیشان را به هم ریخته است. این گروه حالا مجوز گرفتهاند تا قراردادهایشان را با نرخهای جدید «تعدیل» کنند؛ مجوزی که میتواند بسیاری را از ورشکستگی نجات دهد.
تسهیلات ویژه: از گمرک تا اوراق خاص
علاوه بر بحث مالی، دولت دو گره اجرایی را هم باز کرده است:
خداحافظی با یک قانون دست و پا گیر: برای کالاهای اساسی و مواد اولیهای که تا پایان سال ۱۴۰۴ وارد گمرک میشوند، شرط سختگیرانه «تقدم تاریخ ثبت سفارش بر بارنامه» با نظر وزارتخانه مربوطه قابل حذف است. این یعنی ترخیص سریعتر بارهای رسوبکرده.
اوراق گامِ ویژه: نوع خاصی از اوراق تعریف شده که صرفاً برای جبران مابهالتفاوت نرخ ارز تالار اول و دوم کاربرد دارد و مستقیماً در مرکز مبادله طلا و ارز قابل خرج کردن است.
سیگنال به بازار
این بسته ۷۰۰ همتی نشان میدهد که سیاستگذار پذیرفته است که افزایش نرخ ارز، حفره بزرگی در نقدینگی شرکتها ایجاد کرده است. راهکار انتخابی (تأمین مالی اعتباری به جای نقدی) مدرن و هوشمندانه است، چرا که هم تورمزا نیست و هم مستقیماً به تولید اصابت میکند. اما موفقیت آن یک شرط بزرگ دارد: نقدشوندگی و پذیرش این اوراق در زنجیره تأمین. اگر بانکها و فروشندگان مواد اولیه این برگههای اعتباری را مثل پول نقد بپذیرند، میتوان امیدوار بود که تولیدکنندگان از پیچ خطرناک کمبود نقدینگی به سلامت عبور کنند.