اطاق تجارت – سازمان توسعه تجارت ایران از ۲۳ آبان ۱۴۰۵ رییس تازه دارد. سید محمد اتابک در حکمی محمدصادق مفتح را به سمت معاون وزیر و رییس این سازمان منصوب کرد. مفتح جانشین محمدعلی دهقاندهنوی شد که از شهریور ۱۴۰۳، آغاز دولت چهاردهم، ریاست سازمان را بر عهده داشت.
ماموریتهایی که وزیر تعیین کرد
در آیین معارفه، به گزارش روابط عمومی سازمان توسعه تجارت، سید عباس حسینی، مشاور وزیر و مدیرکل حوزه وزارتی وزارت صمت، ماموریتهای دوره تازه را برشمرد: تقویت نقش و تحرک رایزنان بازرگانی در بازارهای هدف، توسعه دیپلماسی تجاری، تنوعبخشی به مسیرهای تجاری، تعمیق موافقتنامههای تجارت آزاد و ترجیحی، حمایت هدفمند از صادرات کالاهای دارای ارزش افزوده و خدمات فنی و مهندسی، و هماهنگی بیشتر میان سیاستهای تجاری، ارزی و تولیدی. او از تکمیل و عملیاتی شدن «اطلس فرصتهای صادراتی» هم بهعنوان یک اولویت نام برد و رویکرد وزیر در تغییرات مدیریتی اخیر را «متناسبسازی توان مدیریتی با مسوولیتها» خواند.
مفتح در همان آیین توسعه تجارت را «امری تحریمشکن» خواند و گفت: «چشم فعالان اقتصادی بدون تردید به این سازمان است.» به گفته او باید «مسیرها و تمهیدات بیشتری» در توسعه تجارت تعریف شود تا کشور از محدودیتهای موجود عبور کند. دهقاندهنوی هم در گزارش پایانی خود گفت در نخستین سال ریاستش صادرات غیرنفتی با ۵۸ میلیارد دلار رکورد زد.
سوابق محمدصادق مفتح
مفتح متولد ۱۳۳۷ و دارای دکترای مدیریت کسبوکار است. او در سه دهه اخیر، این سمتها را داشته است: قایممقام مدیرعامل سازمان صنایع دستی ایران؛ رییس هیات مدیره و مدیرعامل شرکت گسترش خدمات بازرگانی؛ مدیر بازرگانی سازمان صداوسیما؛ رییس هیات مدیره و مدیرعامل شرکت مادرتخصصی بازرگانی دولتی؛ نایبرییس هیات مدیره کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران؛ معاون توسعه بازرگانی داخلی و معاون برنامهریزی راهبردی وزارت بازرگانی؛ عضو شورای عالی بیمه؛ و چند دوره نماینده وزارت بازرگانی در هیات رییسه اتاقهای ایران و تهران. او فرزند آیتالله شهید محمد مفتح است.
پس از ادغام وزارتخانهها، اردیبهشت ۱۳۹۲ با حکم وزیر وقت عضو غیرموظف هیات مدیره سازمان حمایت مصرفکنندگان و تولیدکنندگان شد. بهمن ۱۳۹۹، در وزارت علیرضا رزمحسینی، قائممقام وزیر صمت در امور بازرگانی شد و در آبان ۱۴۰۰ با همین سمت در کمیته اقدام مشترک تنظیم بازار حضور داشت. ۲۲ مهر ۱۴۰۳ اتابک دوباره او را به همین سمت منصوب کرد؛ با ماموریتهایی مانند تنظیم بازار، کنترل قیمتها، تامین بهموقع کالاهای اساسی، رونق صادرات و ارتباط با تشکلها و اتاقها.
مفتح چگونه فکر میکند؟
سخنان مستند او در دو دهه گذشته چند خط فکری روشن دارد:
◆ بازرگانی، حلقه گمشده تولید: او در بهمن ۱۳۸۷، در مقام معاون وزیر بازرگانی، به ایسنا گفت در ۳۰ سال پس از انقلاب «تاکید بر موضوع تولید استوار بوده اما توسعه بخش بازرگانی... متناسب با توسعه تولید نبوده است» و حضور امارات در میان شرکای اول تجاری را نشانه آن دانست که «امر بازرگانی کشورمان در امارات در حال انجام است». در اردیبهشت ۱۴۰۵ هم گفت ادغام صنعت و بازرگانی برای «در خدمت گرفتن بازرگانی برای تولید» بود.
◆ تصمیم با تشکلها: مهر ۱۴۰۳ تشکلها را «صادقترین و موثرترین مشاور مدیران ارشد» خواند و از واگذاری امور قابل واگذاری به بخش غیردولتی گفت. خرداد ۱۴۰۵ هم گفت تصمیمهای اقتصادی «نباید پشت درهای بسته انجام شود» و تامین مالی را اولویت اول تولید دانست.
◆ یارانه در انتهای زنجیره: دی ۱۴۰۴ گفت وقتی ارز ترجیحی به ابتدای زنجیره داده میشود «هیچ تضمینی» برای رسیدن آن به مصرفکننده نیست و بخشی از روغن و آرد با ارز ترجیحی از مرزهای شرقی قاچاق میشود.
◆ صادرات، حلقه تکمیلی تولید: شهریور ۱۴۰۵ گفت وزارت صمت پیگیر مصوبهای است تا صادرات فرش از الزام بازگشت ارز مستثنا شود، چون «صادرات، حلقه تکمیلی تولید است».
◆ اولویتبندی ارز: به گزارش دنیای اقتصاد، بر پایه نامه او به بانک مرکزی، خرید ارز از سیستم بانکی به ۶۶ ردیف تعرفه اولویت نخست از ۴۵۹۹ ردیف محدود شد. او مرداد ۱۴۰۵ هم گفته بود وزارت صمت دنبال «تعریف منابع جدید» و «اصلاح سیاستهای توزیع ارز» برای صنایع است.
◆ همسایگان و مسیرها: مرداد ۱۴۰۵ در دیدار با معاون وزیر صنعت هند، احیای کارگروه مشترک تجاری غیرفعال از ۱۳۹۴، گسترش خدمات یوکوبانک با روپیه و خط کشتیرانی منظم میان بنادر هند و چابهار را پیشنهاد کرد.
باید و نباید سازمان در دوره تازه
آنچه باید بکند:
◆ تعهد ارزی را منصفانه کند: وعده او برای معافیت فرش از بازگشت ارز را به قاعدهای عمومی برساند. صمد حسنزاده، رییس اتاق ایران، ۲۴ آبان خواست میان «تخلف عمدی» و «مشکلاتی که خارج از اختیار صادرکنندگان ایجاد شده است» تفاوت گذاشته شود.
◆ پیشنویس مقررات را پیش از ابلاغ منتشر کند: به تحلیل اتاق تهران از پایش اتاق ایران، فقط ۱۹.۶ درصد مقررات شهریور با پیشنویس منتشر شد. این همان «تصمیم پشت درهای بسته» است که خود او نقد کرده است.
◆ تکلیف ترخیص درصدی را روشن کند: مهلت ترخیص کالاهای فاقد اطلاعات منشا ارز ۱۵ آبان تمام شد و اتاق ایران تمدید تا پایان فروردین ۱۴۰۶ را خواسته است.
◆ رایزنان و مسیرها را فعال کند: اطلس فرصتهای صادراتی، رایزنان بازرگانی و پیشنهادهای خود او درباره هند و چابهار، فهرست مشخصی برای ۱۰۰ روز نخست است.
آنچه نباید بکند:
◆ فهرستهای ارزی را یکشبه تغییر ندهد: محمدرضا فاروقی، رییس کمیسیون گمرک اتاق ایران، «تغییر یکباره اولویتهای ارزی» را دلیل لزوم تمدید ترخیص درصدی خواند. دنیای اقتصاد هم شکاف حدود ۴۵ درصدی نرخ مرکز مبادله و بازار آزاد را زمینه رانت دانسته است.
سازمان صادرات را بازوی تنظیم بازار نکند: ماموریت سازمان توسعه صادرات غیرنفتی است. ممنوعیتهای صادراتی فصلی، مانند بذر گندم و جو که ۲۴ آبان مشروط آزاد شد، وقتی بدون زمانبندی روشن اعمال شود، بازار صادرکننده را از دست او میگیرد.