اطاق تجارت - هند به عنوان یکی از اقتصادهای نوظهور و قدرتمند جهانی، استراتژی توسعه خود را بر مبنای «توسعه صادرات» (Export-Led Growth) بنا نهاده است. دادههای موجود نشان میدهد که دهلینو تنها به آزادسازی نرخ ارز یا توافقات تجاری بسنده نکرده، بلکه شبکهای درهمتنیده از «مشوقهای مالی»، «معافیتهای گمرکی» و «تضامین بیمهای» را برای حمایت از صادرکنندگان خود ایجاد کرده است.
این گزارش تحلیلی، به بررسی مکانیسمهای حمایتی دولت هند میپردازد؛ مکانیسمهایی که هدف اصلی آنها کاهش قیمت تمامشده محصول هندی در بازارهای جهانی و انطباق با استانداردهای سازمان تجارت جهانی (WTO) است.
معماری مشوقهای صادراتی؛ عبور از یارانه مستقیم به سمت کاهش هزینه
دولت هند دریافته است که برای رقابت در بازارهایی نظیر پوشاک، جواهرات، چرم و خدمات، باید هزینههای پنهان تولید را برای صادرکننده جبران کند. این مشوقها در چهار دسته کلی قابل طبقهبندی هستند:
۱. بازپرداخت مالیاتها و عوارض
۲. تسهیل ورود کالاهای سرمایهای و مواد اولیه
۳. حمایتهای مالی و بیمهای
۴. مناطق ویژه و حمایتهای بخشی
در ادامه، مهمترین ابزارهای این زرادخانه اقتصادی تشریح میشود:
۱. انقلاب در بازپرداخت مالیاتها با طرح RoDTEP
یکی از کلیدیترین اقدامات هند، جایگزینی طرح قدیمی MEIS با طرح جدید «تخفیف عوارض و مالیات بر محصولات صادراتی» (RoDTEP) از دسامبر ۲۰۲۰ است.
این طرح دقیقاً آن دسته از مالیاتهای پنهانی را هدف میگیرد که در سایر طرحها بازپرداخت نمیشدند. این موارد شامل:
مالیات مرکزی و ایالتی بر سوخت حملونقل.
عوارض برق مصرفی در پروسه تولید.
عوارض تمبر اسناد قانونی واردات و صادرات.
این اقدام سیگنال واضحی به بازار میدهد: دولت متعهد است که هیچ مالیات داخلی نباید به خریدار خارجی صادر شود.
۲. نوسازی صنایع با طرح EPCG (واردات کالای سرمایهای)
برای اینکه کالای هندی کیفیت جهانی داشته باشد، نیاز به ماشینآلات روز دنیا دارد. طرح «کالاهای سرمایهای تشویقی صادرات» (EPCG) به تولیدکنندگان اجازه میدهد ماشینآلات و تجهیزات خط تولید (کالاهای سرمایهای) را با تعرفه گمرکی صفر درصد وارد کنند. این مشوق مستقیماً هزینه سرمایهگذاری ثابت (Capex) را کاهش داده و قدرت رقابتپذیری را افزایش میدهد.
۳. پوشش ریسک حداکثری با طرح «نیرویک» (NIRVIK)
ورود به بازارهای جدید همواره با ریسک عدم بازگشت سرمایه همراه است. شرکت تضمین اعتبار صادرات هند (ECGC) با معرفی طرح نیرویک، تحولی در صنعت بیمه صادرات ایجاد کرد.
پوشش: تا ۹۰ درصد اصل و فرع سرمایه (در مقایسه با ۶۰ درصد سابق).
مزیت: کاهش حق بیمه برای صادرکنندگان خرد و تسریع در فرایند پرداخت خسارت.
جدول مقایسه سایر ابزارهای حمایتی هند
علاوه بر طرحهای کلان فوق، دولت هند ابزارهای تخصصی دیگری را برای بخشهای مختلف در نظر گرفته است که در جدول زیر به تفکیک کارکرد مشاهده میکنید:
| نام طرح |
حوزه تحت پوشش |
مکانیزم حمایت |
| SEIS (صادرات خدمات) |
شرکتهای خدماتی |
۳ تا ۷ درصد پاداش ارزی برای شرکتهایی با حداقل ۱۵,۰۰۰ دلار درآمد ارزی |
| RoSCTL |
نساجی و پوشاک |
بازپرداخت مالیاتهای ایالتی و مرکزی (سوخت، برق، مالیات بازار) |
| AAS (مجوز پیشرفته) |
تأمین مواد اولیه |
اجازه واردات مواد اولیه، سوخت و مواد بستهبندی با عوارض گمرکی صفر جهت تولید کالای صادراتی |
| IES (یکسانسازی بهره) |
تأمین مالی |
یارانه سود تسهیلات بانکی (۵٪ برای شرکتهای کوچک/متوسط و ۳٪ برای سایرین) |
| EOU (واحدهای صادراتمحور) |
تولید ۱۰۰٪ صادراتی |
معافیتهای گسترده مالیاتی و تسهیلات اداری برای واحدهایی که کل تولیدشان صادر میشود |
| DFIA |
صنایع انرژیبر |
واردات بدون عوارض سوخت، نفت و کاتالیزورهای مصرفی در تولید |
تسهیلات مالیاتی GST؛ جریان نقدینگی روان
نظام مالیات بر کالا و خدمات (GST) در هند به گونهای طراحی شده که نقدینگی صادرکننده قفل نشود. سه راهکار اصلی در این بخش عبارتند از:
طرح LUT (تعهدنامه): صادرات کالا بدون پرداخت اولیه مالیات GST.
بازپرداخت IGST: پرداخت مالیات و دریافت سریع بازپرداخت آن از گمرک.
نرخ ترجیحی ۰.۱٪: صادرکنندگان بازرگان (Merchant Exporters) میتوانند کالا را از تأمینکننده داخلی با نرخ مالیات بسیار ناچیز (یک دهم درصد) خریداری کنند.
مدل صادراتساز هند
بررسی "اکوسیستم حمایتی هند" نشان میدهد که حمایت از صادرات در این کشور، از شعار به "قانون" و "فرایند" تبدیل شده است. تنوع این طرحها – از پوشش ریسک با نیرویک تا حذف تعرفه ماشینآلات با EPCG – نشاندهنده یک رویکرد جامعنگر است.
برای فعالان اقتصادی و سیاستگذاران داخلی، مدل هند حاوی یک پیام مهم است: «رقابتپذیری در بازار جهانی، نیازمند آزادسازی زنجیرههای تأمین از بارهای مالیاتی و تعرفهای داخلی است.» هند با اجرای این مشوقها، عملاً زمین بازی را به نفع صادرکنندگان خود هموار کرده است؛ الگویی که مطالعه دقیق آن برای توسعه صادرات غیرنفتی کشور ضروری به نظر میرسد.