اطاق تجارت – قیمت دلار بازار آزاد تهران در مهر ۱۴۰۵ وارد کانال تازه‌ای شده است. بر اساس داده‌های میدانی، نرخ فروش دلار آمریکا بامداد سه‌شنبه ۷ مهر (۲۹ سپتامبر) ۲ میلیون و ۴۴۷ هزار ریال، یعنی ۲۴۴ هزار و ۷۰۰ تومان، بود؛ همان رقمی که دوشنبه با جهش ۸۶ هزار و ۵۰۰ ریالی (۳.۷ درصد) به آن رسیده بود. دامنه نوسان ۲۴ ساعت گذشته از ۲۳۵ هزار و ۹۰۰ تا ۲۴۵ هزار و ۷۰۰ تومان بوده است. همین منبع رشد هفتگی دلار را ۵.۲ درصد و رشد شش‌ماهه را ۵۷.۳ درصد ثبت کرده است؛ به زبان ساده، دلاری که شش ماه پیش حدود ۱۵۵ هزار و ۶۰۰ تومان بود، امروز نزدیک ۲۴۵ هزار تومان است و دلاری که هفته گذشته حدود ۲۳۲ هزار و ۷۰۰ تومان معامله می‌شد، حدود ۱۲ هزار تومان گران‌تر شده است.
شکاف با نرخ رسمی چقدر است؟
نرخ رسمی اعلامی بانک مرکزی برای دوشنبه ۶ مهر یک میلیون و ۷۲۸ هزار و ۵۰۷ ریال (۱۷۲ هزار و ۸۵۱ تومان) بود؛ با این نرخ، دلار آزاد حدود ۴۱.۶ درصد گران‌تر از دلار رسمی است. این فاصله صبح دوشنبه حدود ۳۶.۶ درصد بود؛ یعنی شکاف دو نرخ در کمتر از یک روز حدود ۵ واحد درصد بازتر شده است.
برای بنگاه‌ها این شکاف فقط یک عدد آماری نیست. هر چه فاصله بازار آزاد و رسمی بیشتر شود، ارزش ارزی که صادرکننده باید با نرخ رسمی یا نزدیک به آن عرضه کند و هزینه ارزی که واردکننده بدون تخصیص رسمی باید بپردازد، از هم دورتر می‌شود؛ انگیزه نگه داشتن ارز صادراتی بالا می‌رود و قیمت‌گذاری کالاهای وابسته به واردات دشوارتر می‌شود.
تورم و دلار؛ دو منحنی کنار هم
بانک مرکزی تورم نقطه‌ای شهریور را ۸۳.۸ درصد اعلام کرده بود (در مرداد ۸۴.۴ درصد) و تورم ماهانه را ۳.۹ درصد. این یعنی سطح عمومی قیمت‌ها در یک سال گذشته تقریبا ۱.۸ برابر شده است. رشد شش‌ماهه ۵۷.۳ درصدی دلار آزاد و رشد ماهانه نزدیک به ۴ درصدی قیمت‌ها دو روی یک وضعیت‌اند: انتظارات تورمی بالا، که با هر خبر سیاسی بازار ارز را تندتر از دیگر بازارها جابه‌جا می‌کند. این دو عدد به دلیل بازه زمانی متفاوت مستقیما قابل مقایسه نیستند و نباید از آن‌ها نتیجه گرفت که دلار از تورم عقب مانده یا جلو افتاده است.
خزانه‌داری آمریکا چه می‌گوید؟
طرف آمریکایی سقوط ریال را به حساب کارزار فشار مالی خود گذاشته است. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، دوشنبه ۶ مهر (۲۸ سپتامبر) همراه با یک نمودار رسمی که نرخ ۲.۴۴ میلیون ریال را نشان می‌دهد، نوشت: «عملیات طرد اقتصادی (Operation Economic Outcast) ریال را به پایین‌ترین سطح تاریخی رسانده است.» به نوشته منابع خبری، روی نمودار خزانه‌داری یک خط‌چین رو به بالا با عبارت «سه میلیون، ما در راهیم» درج شده است. این کارزار از ۲ شهریور (۲۴ اوت) آغاز شده و به گفته بسنت با گفت‌وگو با بیش از ۵۰ کشور همراه بوده است.
عامل دیگر فشار بر عرضه ارز، توقف صادرات نفت زیر محاصره دریایی است. همایون فلکشاهی، تحلیلگر ارشد کپلر، در تحلیلی که ۳ مهر در رویترز منتشر شد، برآورد کرده بود حدود ۱.۸ میلیون بشکه در روز صادرات ایران از بازار بیرون مانده است؛ برآوردی که مقام رسمی ایرانی آن را تایید یا رد نکرده است. کاهش درآمد نفتی با تاخیر به عرضه ارز در بازار می‌رسد و انتظار همین تاخیر، بخشی از رفتار امروز بازار را توضیح می‌دهد.
دیپلماسی؛ متغیر تعیین‌کننده هفته
در سوی دیگر، تیترهای سیاسی این هفته می‌تواند مسیر کوتاه‌مدت بازار را تغییر دهد. به گزارش الجزیره، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، دوشنبه در نیویورک با میانجی‌های قطری دیدار کرد و انتظار دارد پاسخ واشنگتن امروز سه‌شنبه از مسیر دوحه برسد. اکسیوس هم به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داده ترامپ در صورت «گام‌های مشخص» ایران در پرونده هسته‌ای آماده رفع بخشی از تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های مسدود است؛ هرچند ترامپ این گزارش را در شبکه تروث سوشال رد کرده است. بازار ارز در روزهای گذشته به هر دو نوع خبر، تند واکنش نشان داده است.
این اعداد برای بنگاه‌ها چه معنایی دارد؟
◆ قیمت‌گذاری را کوتاه‌مدت و شاخص‌دار کنید: رشد ۵.۲ درصدی دلار در یک هفته یعنی پیش‌فاکتورهای با اعتبار یک‌هفته‌ای هم در معرض زیان‌اند؛ مدت اعتبار پیش‌فاکتور را کوتاه کنید و بند تعدیل ارزی با مرجع مشخص (مثلا میانگین نرخ یک منبع معین در روز تحویل) در قرارداد بنویسید.
◆شکاف ۴۱.۶ درصدی را در بودجه واردات ببینید: واردکنندگانی که بخشی از ارز را بیرون از تخصیص رسمی تامین می‌کنند، بهای تمام‌شده را با نرخ بازار آزاد محاسبه کنند، نه میانگین؛ و موجودی مواد اولیه را بر پایه زمان واقعی تخصیص ارز تنظیم کنند.
◆مطالبات ریالی را زودتر وصول کنید: با تورم ماهانه نزدیک ۴ درصد، هر ماه تاخیر در وصول مطالبات، بخشی از سود فروش را از بین می‌برد؛ فروش اعتباری را محدود و تخفیف نقدی را هدفمند کنید.
◆به یک خبر، تصمیم بزرگ نگیرید: هفته پیش رو با پاسخ آمریکا و ادامه میانجی‌گری پرنوسان خواهد بود؛ تامین ارز را مرحله‌ای و چندمسیره انجام دهید. این گزارش توصیه خرید یا فروش ارز نیست.
منابع: الان‌چند، صفحه نرخ دلار آمریکا (بامداد ۷ مهر ۱۴۰۵ — ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶)؛ بانک مرکزی، صفحه نرخ ارز (نرخ ۶ مهر ۱۴۰۵)