اطاق تجارت – سی‌امین روز ملی صادرات، چهارشنبه ۲۹ مهر، با حضور مسعود پزشکیان، رییس‌جمهور، برگزار شد و بخش خصوصی آن را به فرصتی برای طرح فهرست مطالبه‌هایش تبدیل کرد. صمد حسن‌زاده، رییس اتاق بازرگانی ایران، در این آیین گفت: «امروز باید یک پیام مشترک داشته باشیم: هزینه فشار خارجی را با عقلانیت، عملگرایی و اتخاذ تصمیم‌های هوشمندانه و مبتنی بر منافع ملی، خنثی نماییم.» به گزارش اتاق ایران آنلاین، او شرایط کنونی را «نه جنگ؛ نه صلح» توصیف کرد که در آن محدودیت‌های تجاری و تهدید مسیرهای حمل‌ونقل، تجارت خارجی را «بیش از پیش» زیر فشار گذاشته است.
روز ملی صادرات: پیشنهاد «ستاد استمرار تجارت»
محور پیشنهاد اتاق ایران، تشکیل «ستاد استمرار تجارت خارجی» است. حسن‌زاده گفت انتظار می‌رود دولت «با مشارکت بخش خصوصی، گمرک، بانک مرکزی و دیگر دستگاه‌ها» برنامه‌ای عملیاتی برای ادامه تجارت تدوین کند و تنوع مسیرهای حمل، تسهیل تشریفات مرزی، تقویت بیمه و مدیریت ریسک را از عوامل «حیاتی» آن دانست. بخش دوم مطالبه‌ها به ارز و کارت بازرگانی برمی‌گردد: او خواستار «بازنگری در رویه‌های محدودکننده کارت بازرگانی»، تفکیک تخلفات عمدی از «تعهدات محدود و قابل جبران»، فرصت متناسب برای ایفای تعهدات ارزی و «پرهیز از اقدامات تعزیراتی علیه صادرکنندگان خوش‌سابقه» شد. به گفته او، بازاری که از دست صادرکننده خارج شود «به سادگی» بازنمی‌گردد.
دولت چه می‌گوید؟
محمدعلی دهقان دهنوی، رییس کل سازمان توسعه تجارت، در نشست خبری روز ملی صادرات، گفته بود «تمرکز بر صادرات غیرنفتی راهبرد مقابله با محاصره تجاری است». به گفته او، از ۳۶۵ شرکت متقاضی، ۲۷۵ پرونده به ارزیابی نهایی رسید و ۴۳ شرکت به‌عنوان صادرکننده نمونه و ۱۳ شرکت به‌عنوان صادرکننده ممتاز ملی انتخاب شدند. او موانع تعرفه‌ای حدود ۸۷ درصد کالاهای مشمول موافقت‌نامه با اتحادیه اقتصادی اوراسیا را کاهش‌یافته یا حذف‌شده دانست، اما گفت بخش مهمی از موانع باقی‌مانده «غیرتعرفه‌ای» است: استاندارد، الزامات فنی و تشریفات گمرکی. به گفته رییس کل سازمان توسعه تجارت، ظرفیت برخی مرزها طی چند ماه «بیش از ۱۰۰ درصد» افزایش یافته، اما جابه‌جایی ۵۰ هزار تن کالا از راه زمینی حدود ۲ هزار و ۵۰۰ کامیون می‌خواهد.
مقرره‌ها؛ گره داخلی صادرات
همزمان، گزارش «پایش مقرره‌گذاری در حوزه کسب‌وکار» مرکز بهبود کسب‌وکار اتاق ایران نشان می‌دهد در شهریور امسال ۱۰۶ مقرره از سوی ۱۲ نهاد صادر شده است. کیوان کاشفی، عضو هیات رییسه اتاق ایران، در نشست کمیته حمایت از کسب‌وکار گفت ۵۶ مورد از این مقرره‌ها «بدون انتشار پیش‌نویس» ابلاغ شده و بانک مرکزی و وزارت جهاد کشاورزی در صدر این فهرست‌اند؛ یعنی بیش از نیمی از مقرره‌های ماه. او به‌عنوان نمونه از ضوابط تازه سازمان حمایت از مصرف‌کننده و تولیدکننده یاد کرد که کلیه کالاهای وارداتی را مشمول قیمت‌گذاری کرده و به گفته او «با قانون برنامه هفتم توسعه در تضاد است».
صادرات منطقه در آیینه WTO
تصویر بیرونی هم سخت است. سازمان تجارت جهانی در گزارش ۸ اکتبر خود پیش‌بینی کرده صادرات کالای خاورمیانه در ۲۰۲۶ حدود ۱۷.۲ درصد و واردات آن ۱۵.۴ درصد کم شود، در حالی که تجارت کالای کل جهان ۳.۹ درصد رشد می‌کند. به نوشته این گزارش، صادرات نفت خام خاورمیانه در نیمه نخست ۲۰۲۶ حدود ۲۴ درصد کاهش یافته است. آمار ملی شش‌ماهه تجارت خارجی ایران هنوز در منابع رسمی منتشر نشده است.
این اعداد برای بنگاه‌ها چه معنایی دارد؟
◆ صادرکنندگان با تعهد ارزی معوق: پیشنهاد «تفکیک تخلف عمدی از تعهد قابل جبران» هنوز تصمیم دولت نیست؛ تا اعلام رسمی، سوابق بازگشت ارز و مکاتبات خود با بانک عامل را مستند و کامل نگه دارید تا اگر دولت مهلت تازه‌ای داد، پرونده آماده داشته باشید.
◆ تشکل‌ها و کمیسیون‌های اتاق: پیش‌نویس ستاد استمرار تجارت فرصت ورود به تصمیم است؛ گلوگاه‌های مشخص اعضا (مرز، بیمه حمل، کارت بازرگانی) را با عدد و تاریخ از مسیر اتاق ایران ثبت کنید.
◆ صادرکنندگان به اوراسیا: با تعرفه‌های کاهش‌یافته، مانع اصلی حالا استاندارد و الزام فنی است؛ پیش از قرارداد، گواهی‌های لازم کشور مقصد را از سازمان ملی استاندارد و کمیته مشترک ایران و اوراسیا بپرسید.