اطاق تجارت – صادرات کشورهای آفریقایی در سال ۲۰۲۵ به ۶۸۹.۲ میلیارد دلار رسید. به گزارش پایگاه داده اینتل‌پوینت به نقل از آنکتاد (کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل)، صادرات کالایی قاره در این سال ۹.۷ درصد رشد کرد؛ سریع‌ترین رشد در میان مناطق جهان پس از آسیا. با این حال سهم آفریقا از تجارت کالایی جهان همچنان حدود ۲.۶ درصد است و ۱۵ اقتصاد بزرگ قاره ۷۹.۳ درصد کل صادرات آن را در اختیار دارند.
چه کسانی بیشترین صادرات را دارند؟
آفریقای جنوبی با فاصله زیاد صدرنشین است. به گزارش Trading Economics بر پایه پایگاه کامترید سازمان ملل، صادرات این کشور در ۲۰۲۵ به ۱۱۶.۳۸ میلیارد دلار رسید؛ یعنی از هر ۶ دلار صادرات آفریقا، حدود یک دلار. مواد معدنی و فلزات گران‌بها، خودرو، ماشین‌آلات و محصولات کشاورزی سبد اصلی این کشور است و چین (۱۲.۸۱ میلیارد دلار)، آلمان (۸.۸۲ میلیارد دلار) و آمریکا (۸.۲۷ میلیارد دلار) بزرگ‌ترین خریداران آن بوده‌اند.
نیجریه با حدود ۵۶ میلیارد دلار دوم است (کامترید: ۵۶.۰۶ میلیارد دلار؛ آنکتاد: ۵۵.۵ میلیارد دلار) و هنوز بیشتر درآمد صادراتی خود را از نفت و گاز می‌گیرد. مصر با ۵۱.۴ میلیارد دلار سوم است و امارات با ۷.۰۳ میلیارد دلار بزرگ‌ترین مقصد صادرات آن بوده است. مراکش، به اعلام دفتر ارز این کشور، در ۲۰۲۵ کالایی به ارزش ۴۶۹.۰۸ میلیارد درهم صادر کرد (۲.۸ درصد بیشتر از ۲۰۲۴)؛ رقمی نزدیک به ۵۰ میلیارد دلار (برآورد تحریریه با نرخ میانگین سال). صنعت خودرو با ۱۵۴ میلیارد درهم و فسفات و مشتقات آن با ۹۹ میلیارد درهم، دو ستون صادرات مراکش‌اند.
| کشور |
صادرات کالا (میلیارد دلار) |
کالاهای اصلی |
| آفریقای جنوبی |
۱۱۶.۴ |
مواد معدنی، فلزات، خودرو، ماشین‌آلات |
| نیجریه |
۵۶.۱ |
نفت خام، گاز، کشاورزی |
| مصر |
۵۱.۴ |
فرآورده‌های نفتی، گاز، مواد شیمیایی، پوشاک |
| مراکش |
حدود ۵۰ |
خودرو، فسفات و کود، هوافضا، پوشاک |
| الجزایر |
۴۳.۸ |
نفت، گاز، پتروشیمی |
| غنا |
۳۲.۰ |
طلا، کاکائو، نفت |
| کنگو دموکراتیک |
۳۱.۳ |
کبالت، مس، طلا |
| لیبی |
۳۰.۸ |
نفت خام، گاز |
| آنگولا |
۲۸.۶ |
نفت خام، الماس |
| ساحل عاج |
۲۵.۴ |
کاکائو، قهوه، روغن پالم، بادام هندی |
| تونس |
حدود ۲۰ |
قطعات الکتریکی، پوشاک، فسفات، روغن زیتون |
| زامبیا |
۱۲.۶ |
مس، کبالت |
| گینه |
۱۲.۴ |
بوکسیت، طلا |
| تانزانیا |
۸.۷ |
طلا، کشاورزی، مواد معدنی |
| کنیا |
۸.۶ |
محصولات باغی، چای، پوشاک، قهوه |
صادرات کالای خام، واردات کالای ساخته‌شده
عدد مهم‌تر از رتبه‌ها، ساختار صادرات است. بر پایه داده‌های آنکتاد، کالاهای اولیه در ۲۰۲۵ حدود ۷۶.۷ درصد صادرات کالایی آفریقا را تشکیل دادند و سهم سوخت‌ها ۲۹.۵ درصد بود؛ در حالی که این سهم برای اقتصادهای در حال توسعه آسیا و اقیانوسیه فقط ۲۵.۴ درصد است. به نوشته آنکتاد، تراز تجاری آفریقا در همین سال منفی بود، چون واردات بالای کالاهای صنعتی و کسری در مواد غذایی با مازاد صادرات سوخت جبران نشد.
همین ساختار، مسیر رشد را هم توضیح می‌دهد. سازمان تجارت جهانی در گزارش سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶ رشد ۱۴ درصدی صادرات آفریقا را به فلزات گران‌بها و طلا، مس، کود و سنگ‌معدن نسبت داده است، در حالی که صادرات کاکایو و سوخت کاهش یافته است. به همین دلیل کشورهایی مانند غنا، گینه، زامبیا و کنگو دموکراتیک که به طلا، بوکسیت، مس و کبالت متکی‌اند، از گرانی فلزات سود برده‌اند و صادرکنندگان نفت بیشتر به نوسان قیمت انرژی وابسته مانده‌اند.
همه آفریقا نفت و معدن نیست
با این حال، چند اقتصاد در حال متنوع کردن سبد خود هستند. مراکش امروز بیش از هر کالای دیگری خودرو صادر می‌کند و صادرات هوافضای آن در ۲۰۲۵ با ۱۰ درصد رشد به ۲۹ میلیارد درهم رسید. کنیا، به گزارش مرکز آمار این کشور، در ۲۰۲۵ حدود ۲۱۶.۵ میلیارد شیلینگ محصولات باغی و ۱۸۷.۱ میلیارد شیلینگ چای صادر کرد و پوشاک با ۶۳.۳ میلیارد شیلینگ سومین قلم صادراتی آن بود. تونس هم با صنایع مکانیکی و الکتریکی و پوشاک به بازار اروپا متصل است.
بازارهای مقصد کجاست؟
جهت صادرات آفریقا هم در حال تغییر است. داده‌های کامترید نشان می‌دهد امارات در ۲۰۲۵ بزرگ‌ترین مقصد صادرات مصر (۷.۰۳ میلیارد دلار) و غنا (۸.۲۸ میلیارد دلار) بوده و در فهرست سه مقصد نخست صادرات کنیا هم قرار دارد. هند نیز بزرگ‌ترین خریدار نیجریه (۵.۸۷ میلیارد دلار) و دومین خریدار غنا است. در مقابل، مراکش و تونس همچنان به اروپا وابسته‌اند؛ اسپانیا و فرانسه بزرگ‌ترین مقصدهای کالای مراکشی‌اند.
این اعداد برای بنگاه‌ها چه معنایی دارد؟
◆ قدرت خرید در کشورهای معدنی بالا رفته است: غنا، گینه، زامبیا و کنگو دموکراتیک از گرانی طلا، مس و بوکسیت درآمد ارزی بیشتری گرفته‌اند؛ صادرکنندگان ایرانی مصالح ساختمانی، تجهیزات معدنی، قطعات و خدمات فنی و مهندسی این بازارها را در اولویت بررسی قرار دهند.
◆ آفریقا کالای ساخته‌شده وارد می‌کند: با سهم ۷۶.۷ درصدی کالای اولیه در صادرات و کسری در کالای صنعتی و غذا، تقاضا برای محصولات صنعتی، دارو، مواد غذایی فرآوری‌شده و ماشین‌آلات کشاورزی پایدار است.
◆ امارات دروازه مشترک است: امارات هم مقصد اصلی صادرات چند کشور آفریقایی است و هم مرکز تجاری آشنای بازرگانان ایرانی؛ همکاری با شرکت‌های بازرگانی و حمل مستقر در امارات می‌تواند مسیر ورود به بازار آفریقا باشد، با رعایت کامل مقررات و محدودیت‌های تحریمی.
◆ به اعداد آماده اعتماد نکنید: بررسی این گزارش نشان داد برخی جدول‌های پرانتشار در شبکه‌های اجتماعی ارقام را تا دو برابر اشتباه نشان می‌دهند؛ پیش از تصمیم ورود به بازار، آمار صادرات و واردات کشور هدف را از Trade Map یا کامترید بگیرید.