اطاق تجارت – راهنمای اینکوترمز ۲۰۲۰ برای بسیاری از صادرکنندگان و واردکنندگان ایرانی آشناست، اما در ماه‌هایی که ریسک حمل دریایی در منطقه بالا رفته، اشتباه در انتخاب یک سه‌حرفی می‌تواند هزینه سنگینی داشته باشد. اینکوترمز مجموعه‌ای از ۱۱ قاعده است که اتاق بازرگانی بین‌المللی (ICC) از ۱۹۳۶ منتشر می‌کند و آخرین ویرایش آن، اینکوترمز ۲۰۲۰، همچنان معتبر است. به تعبیر ICC، این قواعد روشن می‌کنند هزینه‌ها و ریسک‌ها در چه نقطه‌ای از فروشنده به خریدار منتقل می‌شود.
چه کسانی باید بدانند؟
◆ صادرکنندگان و واردکنندگانی که کالای کانتینری جابه‌جا می‌کنند، به‌ویژه از مسیرهای بندری یا ترکیبی دریا و جاده.
◆ بنگاه‌هایی که با اعتبار اسنادی (ال‌سی) یا بیمه‌نامه حمل کار می‌کنند.
◆ مدیران خرید و فروش و مشاوران حقوقی که قرارداد فروش بین‌المللی تنظیم می‌کنند.
گام‌به‌گام
◆ ۱. نوع حمل را اول مشخص کنید. بر پایه خلاصه رسمی ITG از اینکوترمز ۲۰۲۰، چهار قاعده FAS، FOB، CFR و CIF فقط برای حمل دریایی و آبراه‌های داخلی طراحی شده‌اند و بقیه قواعد برای هر نوع حمل، از جمله حمل چندوجهی، کاربرد دارند.
◆ ۲. برای کالای کانتینری FCA را جدی بگیرید. در کتابخانه دیجیتال ICC آمده است وقتی فروشنده کالای کانتینری را پیش از بارگیری روی کشتی به حمل‌کننده تحویل می‌دهد، «بهتر است با شرط FCA بفروشد تا FOB». دلیل ساده است: در FOB ریسک تا لحظه قرار گرفتن کالا روی عرشه با فروشنده می‌ماند، در حالی که کانتینر ممکن است روزها در ترمینال منتظر بماند.
◆ ۳. اگر ال‌سی دارید، بند بارنامه را بنویسید. به نوشته ICC، در اینکوترمز ۲۰۲۰ طرفین می‌توانند در FCA توافق کنند که خریدار به حمل‌کننده دستور دهد پس از بارگیری، «بارنامه روی عرشه» (on-board) به فروشنده بدهد؛ سندی که بانک‌ها در اعتبار اسنادی معمولا می‌خواهند.
◆ ۴. سطح بیمه را بشناسید. در CIF حداقل بیمه طبق «شرایط بیمه موسسه C» است که پوشش محدودتری دارد؛ در CIP فروشنده باید بیمه طبق «شرایط بیمه موسسه A» یعنی پوشش گسترده‌تر بخرد. به متن قاعده CIP، مبلغ بیمه دست‌کم ۱۱۰ درصد ارزش فاکتور و به همان ارز قرارداد است.
◆ ۵. بیمه جنگ را جداگانه بخواهید. متن CIP تصریح می‌کند اگر خریدار درخواست کند، فروشنده باید پوشش اضافی طبق «شرایط جنگ موسسه (کالا)» و «شرایط اعتصاب موسسه (کالا)» را با هزینه خریدار تهیه کند. در شرایط کنونی منطقه، این درخواست باید صریح در قرارداد بیاید.
◆ ۶. سال ویرایش را قید کنید. در قرارداد بنویسید «FCA [محل دقیق تحویل] اینکوترمز ۲۰۲۰»؛ بدون محل دقیق و سال ویرایش، اختلاف تفسیر محتمل است.
مدارک و مهلت‌ها
◆ متن قرارداد با قاعده اینکوترمز، محل دقیق تحویل و سال ویرایش.
◆ بیمه‌نامه با شرایط A یا C (بسته به قاعده) و در صورت نیاز الحاقیه جنگ و اعتصاب.
◆ در ال‌سی: هماهنگی نوع بارنامه با قاعده انتخاب‌شده پیش از گشایش اعتبار.
اشتباه‌های رایج
◆ استفاده از FOB و CIF برای کالای کانتینری که در ترمینال تحویل می‌شود.
◆ فرض اینکه بیمه CIF خطرهای جنگ را هم پوشش می‌دهد.
◆ نوشتن «FOB بندر عباس» بدون ذکر سال ویرایش یا نقطه دقیق تحویل.
◆ انتظار اینکه اینکوترمز شرایط پرداخت یا انتقال مالکیت را هم تعیین کند؛ این قواعد بر انتقال هزینه، ریسک و تعهدات بیمه و مدارک تمرکز دارند و موضوعات دیگر باید جداگانه در قرارداد بیاید.
کجا بپرسیم؟
کمیته ملی اتاق بازرگانی بین‌المللی در اتاق ایران؛ همچنین اتاق تهران ۱۲ مهرماه، دوره آموزشی «لجستیک و حمل‌ونقل بین‌المللی در دوران جنگ» برگزار می‌کند. برای موارد خاص با مشاور حقوقی یا بیمه مشورت کنید.