اطاق تجارت – خرید تضمینی گندم ۱۴۰۵، بزرگ‌ترین معامله سالانه دولت با کشاورزان، به مرحله پرداخت رسیده است. به گزارش خبرگزاری مهر، سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها روز ۸ مهر اعلام کرد «۴۱.۸ همت دیگر از مطالبات گندمکاران» به حساب کشاورزان واریز شده و کل مبالغ پرداخت‌شده از آغاز فصل خرید تضمینی به «۳۹۰.۲ همت» رسیده است. به اعلام این سازمان، این پرداخت‌ها مربوط به کشاورزانی است که گندم خود را تا ۶ مهر تحویل داده‌اند و «بقیه مطالبات نیز به تدریج و متناسب با دستیابی به منابع مالی» پرداخت می‌شود. با این ارقام، مرحله آخر حدود ۱۰.۷ درصد کل پرداختی‌ها بوده است.
خرید تضمینی گندم: چقدر مانده است؟
سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها مبلغ باقی‌مانده مطالبات و رقم کل گندم خریداری‌شده را در این اطلاعیه اعلام نکرده است. بر پایه گفت‌وگوی مجید آنجفی، معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی، با تهران تایمز، تولید گندم امسال ۱۳.۵ میلیون تن پیش‌بینی شده و هدف خرید دولتی ۱۰ میلیون تن بوده است. آنجفی گفته است: «اتکا به توان داخلی باعث شد بخش زراعت کمترین آسیب را از فشارهای اقتصادی و محیطی ببیند.» عنوان برخی رسانه‌های داخلی از تحویل «بیش از ۸.۲ میلیون تن» گندم به دولت خبر داده است؛ این رقم از منبع رسمی خوانده نشد. اگر این رقم تایید شود، پرداختی ۳۹۰.۲ همتی به‌طور میانگین حدود ۴۷ هزار و ۶۰۰ تومان برای هر کیلو است؛ یعنی بخش بزرگی از مطالبات تسویه شده است.
واردات گندم: معمولی از شهریور، دامی از مهر
در سوی دیگر بازار، واردات دوباره راه افتاده است. به اعلام معاونت توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی که خبرگزاری صداوسیما منتشر کرده، ثبت سفارش واردات گندم دامی از یکشنبه ۱۲ مهر در سامانه جامع تجارت ممکن شده است. به گفته این معاونت، گندم دامی پیش‌تر در «گروه کالایی ۴» با محدودیت واردات بود، اما ماه گذشته به «اولویت ارزی ۲۱» منتقل شد و «روند تخصیص ارز آن بهتر از قبل شده» است. اعتبار ثبت سفارش ۱۸۰ روز و تمدید سیستمی آن ۶۰ روز است. واردات گندم معمولی هم از ۲۷ شهریور ممکن شده بود. کاوه زرگران، رییس انجمن غلات، گفته است: «در حال حاضر واردات گندم در حال انجام است و تاکنون ۳۰۰ هزار تن گندم ترخیص شده است.»
بازار جهانی گندم: گران‌تر و کم‌عرضه‌تر
زمان‌بندی واردات با بازاری گران روبه‌رو است. به گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) که ۱۰ مهر منتشر شد، شاخص قیمت غذای این سازمان در سپتامبر به ۱۳۶ واحد رسید؛ بالاترین سطح از نوامبر ۲۰۲۲. قیمت غلات در این ماه بالا رفت و قیمت آتی گندم در اوایل سپتامبر، به دلیل اختلال در تجارت دریای سیاه، به بالاترین رقم سه سال اخیر رسید. فائو پیش‌بینی تولید غلات جهان در ۲۰۲۶ را ۲ میلیارد و ۹۷۹ میلیون تن اعلام کرد، اما پیش‌بینی تجارت جهانی غلات در سال بازاریابی ۲۰۲۶/۲۷ را ۰.۷ درصد کاهش داد. ماکسیمو تورو، اقتصاددان ارشد فائو، اختلال در تنگه هرمز و دریای سیاه را همراه با شوک‌های اقلیمی عامل «افزایش پایدار و گسترده» قیمت کالاها دانسته است.
سه نکته پشت ارقام
◆ نقدینگی روستا، تقاضای شهر: پرداخت ده‌ها همت در چند هفته، قدرت خرید گندمکاران را برای نهاده‌های کشت پاییزه (بذر، کود، سم، ماشین‌آلات) بالا می‌برد؛ اما به گفته خود سازمان هدفمندسازی، باقی‌مانده مطالبات به منابع مالی وابسته است و زمان دقیق آن روشن نیست.
◆ واردات برای خوراک دام: باز شدن ثبت سفارش گندم دامی با اولویت ارزی بهتر، برای صنعت خوراک دام و طیور یعنی نهاده جایگزین ذرت و جو؛ اما قیمت جهانی بالاتر و تجارت کوچک‌تر غلات یعنی هزینه خرید بیشتر.
◆ فاصله تولید و خرید: اگر تولید ۱۳.۵ میلیون تنی پیش‌بینی‌شده و خرید حدود ۸ میلیون تنی هر دو تایید شوند، بخش قابل توجهی از گندم در بازار آزاد، مصرف خود کشاورز و بذر می‌ماند؛ رقم رسمی خرید برای برنامه‌ریزی آسیاب‌ها حیاتی است.
این اعداد برای بنگاه‌ها چه معنایی دارد؟
◆ کارخانه‌های آرد و صنایع غذایی: سهمیه و قیمت گندم تحویلی از شرکت بازرگانی دولتی را برای نیمه دوم سال مکتوب پیگیری کنید و برای نان صنعتی و ماکارونی، سناریوی خرید از واردات با قیمت جهانی بالاتر را در بودجه ببینید.
◆ تولیدکنندگان خوراک دام و طیور: ثبت سفارش گندم دامی را با مهلت ۱۸۰ روزه و تمدید ۶۰ روزه برنامه‌ریزی کنید؛ قرارداد خرید خارجی را با بند تعدیل قیمت و تامین‌کننده جایگزین ببندید، چون فایو از کاهش تجارت جهانی غلات خبر داده است.
◆ فروشندگان نهاده و ماشین‌آلات کشاورزی: موج پرداخت مطالبات، فصل فروش پاییزه را تقویت می‌کند؛ فروش اقساطی و اعتباری را با بانک‌های عامل کشاورزی هماهنگ کنید، اما ریسک تاخیر در پرداخت مرحله‌های بعدی را هم در نظر بگیرید.