اطاق تجارت – مسیرهای جایگزین تنگه هرمز موضوع تحلیلی است که رناد منصور، معاون برنامه خاورمیانه و شمال آفریقای اندیشکده چتم‌هاوس، ۳ مهر (۲۵ سپتامبر) منتشر کرده است. به نوشته او، جنگ و اختلال در هرمز «آسیب‌پذیری مسیرهای موجود تجارت و انرژی را آشکار کرده» و عراق، سوریه و لبنان را به فکر خطوط لوله، راه‌آهن و شبکه‌های دیجیتال تازه انداخته است.
عراق؛ از صفر تا ۲.۳ میلیون بشکه
به نوشته منصور، صادرات نفت جنوب عراق از ۳.۳ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ تا اواسط مارس تقریبا به صفر رسید و از اواسط آوریل، با اجازه ایران برای عبور نفتکش‌ها و با تخفیف به خریداران، تا اوت به ۲.۳ میلیون بشکه در روز برگشت. بغداد اکنون چند مسیر را دنبال می‌کند: افزایش صادرات از بندر جیهان ترکیه، خط لوله‌ای به عقبه اردن و مهم‌تر از همه یک کریدور تازه عراق و سوریه به ارزش برآوردی ۱۵ میلیارد دلار با زمان ساخت چهارساله که از هدیثه به بندر بانیاس در مدیترانه می‌رسد و ظرفیت اولیه آن ۲ میلیون بشکه در روز است. نویسنده یادآوری می‌کند که بیشتر نفت عراق به چین و هند می‌رود و مسیر مدیترانه برای این بازارها رقابتی نیست.
زیرساخت بدون نهاد
استدلال محوری منصور این است که ساخت زیرساخت کافی نیست. او از بیش از ۱۰۰ حمله به دارایی‌های انرژی در شش ماه نخست جنگ، رتبه پایین عراق، سوریه و لبنان در شاخص فساد و پراکندگی قدرت میان گروه‌های مسلح یاد می‌کند. به تعبیر او: «زیرساختی در این مقیاس به نهادهایی نیاز دارد که بتوانند سال‌ها تصمیم‌ها را هماهنگ کنند، قراردادها را اجرا و دارایی‌ها را حفاظت کنند.» و در جمع‌بندی: «اتصال با حاکمیت یکی نیست.»
این یادداشت برای بنگاه‌ها چه می‌گوید؟
◆ کریدورهای تازه منطقه، مانند خط لوله عراق و سوریه، دست‌کم چهار سال زمان می‌برند؛ برنامه کوتاه‌مدت صادرات به عراق را بر مسیرهای موجود بچینید، نه بر پروژه‌های اعلام‌شده.
◆ اگر عراق صادرات خود را به سمت مدیترانه و ترکیه ببرد، نقش ترانزیتی ترکیه پررنگ‌تر می‌شود؛ صادرکنندگان ایرانی حضور در زنجیره لجستیک مرزهای ترکیه و عراق را از حالا جدی بگیرند.
منبع: Renad Mansour، «New energy and trade routes could bypass Hormuz and change the Middle East. But major challenges remain»، چتم‌هاوس (Expert comment)، ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶ — chathamhouse.org/2026/09/new-energy-and-trade-routes-could-bypass-hormuz-and-change-middle-east-major-challenges