اطاق تجارت – تجارت از دریای خزر به یکی از مسیرهای اصلی جبران محاصره بنادر جنوبی تبدیل شده است. الجزیره امروز یکشنبه ۵ مهر در گزارشی به نقل از محمد شکیبی‌نسب، مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی، نوشته است سهم بنادر شمالی از حمل کالای اساسی از ۱۸ درصد در سال‌های پیش از جنگ به ۳۰ درصد رسیده است. هادی حق‌شناس، استاندار گیلان، نیز گفته ورود کانتینر به بنادر خزر در پنج ماه نخست ۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه پارسال ۵۰ درصد بیشتر شده است.
سقف ظرفیت: یک‌دهم کلبه گفته شکیبی‌نسب، ظرفیت اسمی کل بنادر ایران ۳۰۰ میلیون تن است و فقط ۳۰ میلیون تن آن، یعنی ۱۰ درصد، به بنادر شمالی تعلق دارد. او افزوده یک کشتی در بنادر جنوبی می‌تواند بار ۲۰ کشتی خزری را جابه‌جا کند. مسعود پلمه، دبیرکل انجمن کشتیرانی ایران، به الجزیره گفته بنادر شمالی زمانی کشتی‌های تا ۶ هزار تن را پهلو می‌دادند، اما با پایین رفتن آب اکنون فقط کشتی‌های ۴ هزار تنی را می‌پذیرند؛ یعنی حدود یک‌سوم ظرفیت هر کشتی کمتر شده است. به گفته شهرام فداکار، مدیرکل دفتر حفاظت از زیست‌بوم‌های ساحلی و دریایی سازمان حفاظت محیط زیست، تراز آب خزر در دو تا سه سال اخیر سالانه بیش از ۲۰ سانتی‌متر پایین رفته است.
گلوگاه‌های خشکیبه نوشته الجزیره، دولت در تلاش است بخش‌های ناتمام راه‌آهن رشت–آستارا، شاخه غربی کریدور بین‌المللی شمال–جنوب، را کامل کند و مسیر ریلی چین–قزاقستان–بندر آکتاو و سپس کشتی به بنادر خزر هم فعال است. اما به گفته ولی کالجی، پژوهشگر مستقل حوزه روسیه و آسیای مرکزی، در گذرگاه نوردوز با ارمنستان تا ۱۸۰۰ کامیون چند روز در صف می‌مانند و در پایانه‌های دیگر انتظار ۱۰ تا ۱۵ روز است. ایزانا تدلا، تحلیلگر بنیاد بورس و بازار، نیز یادآوری کرده اتکا به زیرساخت روسیه، به دلیل هدف قرار گرفتن آن از سوی اوکراین، ریسک اختلال دارد.
پیام برای بنگاه‌ها◆ مسیر خزر برای کالای اساسی و بارهای کوچک‌تر و نزدیک به تهران، اصفهان و اراک مناسب است؛ اما با سقف ۱۰ درصد ظرفیت اسمی و کشتی‌های ۴ هزار تنی، برای بار حجیم برنامه ترکیبی با مسیر زمینی لازم است.
◆ پیش از قرارداد حمل از خزر، ظرفیت پهلوگیری، عمق آب و زمان انتظار بندر مقصد را کتبی از کارگزار بگیرید و ریسک تحریم طرف روسی را در بند پرداخت ببینید.
منبع: الجزیره، «?Can Iran shift trade north to Caspian Sea as war impairs Strait of Hormuz»،